ابداع روشی جدید برای کاهش آلودگی های نفتی در خلیج فارس پاسخ به فریاد آبزیانی که درخطرند

دریاها یکی از مهمترین زیستگاه های سیاره ما هستند که تامین مواد غذایی و پروتئینی و حتی فرآورده های نفتی و معدنی مورد نیاز انسان ها را به عهده دارند
کد خبر: ۱۵۶۱۳۱
؛ در حالی که در دهه های اخیر، تجمع آلاینده ها و به خصوص آلاینده های نفتی در دریاها و اقیانوس ها به شدت افزایش یافته است.
از زمان تاسیس سازمان جهانی دریانوردی در سازمان ملل متحد آلودگی های زیست محیطی در دریاها نیز مورد توجه و بررسی قرار گرفته است و از سال 1973 با تصویب کنوانسیونی برای جلوگیری از ایجاد هرگونه آلودگی در دریاها، نظارت بر این زیستگاه ها به صورت قانونی آغاز شده است. مبارزه با آلودگی های نفتی که از مهمترین آلودگی ها در دریاها هستند، از زمان پیدایش نفت در بسیاری از تحقیقات و پژوهش های علمی مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به افزایش آلودگی های نفتی در سواحل خلیج فارس، محققان پژوهشگاه صنعت نفت توانسته اند به روش جدیدی در سنتز و ارزیابی بیولوژیکی دیسپرسانت لکه های نفتی دست یابند.
نفت خام ترکیبی از هیدروکربن ها، نیتروژن، گوگرد و آناریوم است. این ماده در اقتصاد جهانی نقش نیروی محرکه را به عهده دارد و می توان گفت آلودگی های نفتی از پیامدهای اجتناب ناپذیر افزایش جمعیت و نیاز به مصرف انرژی است.
خلیج فارس به علت رفت و آمد کشتی های نفتکش، حفر چاه های نفتی و همچنین استخراج نفت، هر سال 160 هزارتن نفت و ضایعات و فرآورده های نفتی را در خود جای می دهد و به همین علت به عنوان یکی از آلوده ترین دریاهای جهان شناخته شده است.
با توجه به پیامدهای نامطلوب ناشی از نشت نفت از نفتکش ها در کشورهای مختلف در 50 سال اخیر، از میان بردن لکه های نفتی مورد توجه بسیاری از کارشناسان و متخصصان قرار گرفته است.
ورود هزاران گالن نفت از یک مخزن نفت خام به آب دریا در کارولینای جنوبی و همچنین ریخته شدن بیش از 5 تن نفت خام در خلیج فارس سبب مرگ و نابودی گیاهان و اکوسیستم های ساحلی این دریاها شد و زندگی بسیاری از موجودات ساکن آنها را در معرض خطر نابودی قرار داد.
خلیج فارس دریایی نیمه بسته است که اکوسیستم منحصر به فردی دارد و با توجه به قرار گرفتن آن در منطقه ای گرم و خشک، آبزیان ساکن در این دریا نسبت به تغییرات محیطی بسرعت واکنش نشان می دهند و با قرار گرفتن در معرض آلودگی ها بویژه آلودگی های نفتی بشدت آسیب می بینند. به رغم حساسیت بسیار بالای این اکوسیستم در برابر آلاینده های مختلف در سطح دریاها این منطقه از تنوع زیستی بسیار زیادی برخوردار است و در مقایسه با دیگر زیستگاه های آبی در سراسر دنیا به دلیل ویژگی های حاکم بر آن بسیار آسیب پذیر بوده و وجود کمترین آلودگی در آب می تواند سلامت آبزیان و دیگر موجودات زنده ساکن آب ها را در معرض خطر جدی قرار دهد. ساخت اسکله های نفتی و افزایش غلظت آب سبب مرگ مرجان های دریایی، دلفین ها و حتی لاک پشت های دریایی می شود. حمل و نقل نفت به کشورهای مختلف از این گذرگاه موجب شده است لکه های نفتی بسیار زیادی در خلیج فارس ایجاد شود و در نتیجه پیامدهای زیست محیطی نامطلوبی را در این اکوسیستم به وجود آورد. بررسی های انجام شده از سوی کارشناسان نشان می دهد بیشترین آلودگی آب های خلیج فارس از نوع آلودگی نفتی است که تاکنون درصد بالایی از آبزیان و ماهیان را به کام مرگ کشیده است.

پراکنده شدن لکه های نفتی

به گفته دکتر داریوش فرخانی، از محققان پژوهشگاه صنعت نفت و مجری این طرح، نشت نفت خام در دریا و آبراه های بین المللی به آلودگی آب های دریایی منجر خواهد شد. اگرچه حفظ محیط زیست از مهمترین وظایف انسان به شمار می آید، اما ایجاد آلودگی های نفتی در دریاها پیامدی اجتناب ناپذیر است که به دلیل رها شدن فرآورده های نفتی در محیط دریایی ایجاد می شود.

میکروارگانیسم های تجزیه کننده هیدروکربن ها


حدود 25 درصد از نفت رها شده در آب از طریق تبخیر از میان می رود و باقیمانده آلودگی های نفتی نیز از طریق اکسایش نوری و همچنین اکسایش ناشی از فعالیت میکروارگانیسم ها در آب شکسته می شود که به آن تجزیه زیستی گفته می شود. حضور میکروارگانیسم های تجزیه کننده هیدرات های کربن در آب دریاها و خاک ها سبب شده است آلودگی های نفتی به میزان قابل توجهی کاهش یابند، بنابراین می توان گفت وجود سیستم های بیولوژیک در اکوسیستم های آبی غلظت مواد سمی موجود در آب را کاهش می دهد که وجود اکسیژن و مواد غذایی بخصوص نیتروژن و فسفر سبب تسریع این فرآیند می شود. فرآورده های حاصل از تجزیه مواد نفتی به وسیله میکروارگانیسم ها معمولا موجودات آبزی را با خطرات کمتری مواجه می کند.
از این روش در کشورهایی مانند امریکا، ژاپن، انگلیس، روسیه و کره استفاده می شود و در حوزه خلیج فارس نیز این طرح در مراحل تحقیقاتی است که در صورت از میان برداشته شدن محدودیت های ناشی از دما، شوری آب و نوع ترکیبات نفتی موجود می توان از این روش برای پراکنده سازی لکه های نفتی استفاده کرد.

جریان های دریایی یکی از مهمترین عوامل موثر بر حرکت لکه های نفتی است که بررسی دقیق جریان ها در منطقه آلوده به لکه های نفتی و همچنین آگاهی از چگونگی تاثیر این جریانات بر گسترش آلودگی ها، در جلوگیری از انتشار آلودگی بسیار مهم خواهد بود.
با توجه به این که خلیج فارس تنها از طریق تنگه هرمز با اقیانوس هند در ارتباط است و تبادل آبی چندانی با حوزه های آبی آزاد دنیا ندارد؛ بنابراین لکه های نفتی از شمال غربی در امتداد سواحل جنوبی به طرف تنگه هرمز و در یک حرکت برگشتی در جهت مخالف در امتداد سواحل شمالی به سمت غرب در حرکت هستند. ته نشینی هیدروکربن های نفتی و دیگر آلاینده های زیست محیطی در دریاها به تنوع زیستی در رسوبات صدمه می زند و اکسیژن محلول در آب را بشدت کاهش می دهد.

خطر در کمین آبزیان

به گفته فرخانی، مرگ 6 نهنگ و بیش از 100 دلفین در ماه های گذشته، خبر تکان دهنده ای بود که سبب نگرانی بسیاری از کارشناسان حیات وحش و محیطزیست شده است.
بررسی های انجام شده برای یافتن علت مرگ این موجودات حاکی از آن است که آلودگی شدید نفتی و وجود لکه های نفتی بر سطح آب خلیج فارس می تواند یکی از مهمترین علل مرگ این جانداران باشد. به علت ورود فاضلاب های پالایشگاه ها و همچنین تخلیه آب توازن کشتی های نفتکش، لکه های نفتی بزرگی در خلیج فارس ایجاد می شود.
بسیاری از کارشناسان بر این باورند که به سطح آب آمدن دلفین ها برای نفس کشیدن در یک لکه نفتی سبب مرگ دسته جمعی آنها شده است؛ در ضمن آلوده بودن ماهی ها به مواد شیمیایی و نفتی و استفاده از آنها به عنوان یکی از مهمترین منابع تامین مواد غذایی مورد نیاز دلفین ها و نهنگ ها نیز می تواند سبب مرگ آنها شود. رفت و آمد کشتی ها در خلیج فارس سبب به وجود آمدن 3 تا 4 لکه نفتی کوچک در طول یک هفته می شود و در نتیجه می توان گفت هر 15 روز یک لکه نفتی بزرگ در خلیج فارس ایجاد می شود که سبب انباشته شدن حجم نسبتا زیادی از آلودگی های نفتی در مجاری تنفسی آبزیان و در نهایت مسمومیت آنها خواهد شد. اگر چه به گفته کارشناسان جمعیت دلفین های ساکن این منطقه در معرض انقراض قرار نگرفته اند، اما با توجه به این که زاد و ولد این موجودات بسیار کند و تدریجی است، تعداد آنها در منطقه اهمیت بسیار زیادی دارد. چنانچه لکه های نفتی به ساحل برسند، بر اثر امواج دریایی در سطح ساحل گسترده می شوند و در لایه های زیرین نفوذ می کنند. لاک پشت های دریایی ماده که برای تخم ریزی به ساحل دریا آمده اند دچار مسمومیت می شوند یا این که در واکنش به تجمع بخار و گازهای آلوده به مواد نفتی از محیط دور می شوند و تخم ریزی نمی کنند و در نتیجه این حیوان نیز در معرض انقراض قرار می گیرد. با توجه به این که حذف طبیعی لکه های نفتی از آب های دریاها 3 تا 5 سال به طول خواهد انجامید، بنابراین در این مدت آلودگی های نفتی آثار سویی را بر حیات آبزیان گذاشته است که می تواند بسیاری از آنها را در معرض انقراض قرار دهد.این در حالی است که ما تنها مرگ عده ای از جانوران دریایی را می بینیم در حالی که زیر آب ها نیز مرجان ها و ماهی های بسیار زیادی به علت وجود این نوع آلودگی ها از میان می روند. براساس بررسی های انجام شده، بخش وسیعی از مرجان های اطراف جزیره قشم در نتیجه ورود مواد نفتی و دیگر آلاینده های زیست محیطی به خلیج فارس دچار مرگ تدریجی شده اند و تعداد مرجان های ساکن این آب ها بشدت کاهش یافته است. محققان امیدوارند با دستیابی به روش های جدید برای کاهش آلاینده ها در اکوسیستم های آبی، گام مهمی در جهت حفاظت از محیطزیست بردارند.
فرخانی در پایان خاطرنشان کرد: با توجه به نتایج موفق بررسی عملکرد دیسپرسانت های پارس 1 و پارس 2 در این منطقه می توان با استفاده از پراکنده سازی و متفرق کردن لکه های نفتی اثرات نامطلوب زیست محیطی آنها را به حداقل رساند و زمینه مناسبی برای حذف آلودگی های ناشی از وجود لکه های نفتی فراهم آورد.


فرانک فراهانی جم
newsQrCode
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰

نیازمندی ها