ادبیات کهن الهام‌بخش جوانان ایرانی

این اثر، عصاره‌ سال‌ها تعمق و تدریس و پژوهش است که نشان می‌دهد چگونه می‌توان با روحیه‌ علمی و ادبی توأمان، به ژرفای کلام عارفانه راه یافت. به باور شالویی،  بازنشر این پژوهش گرانقدر در روزگار ما نه‌تنها ادای دینی به مقام شامخ استاد فروزانفر است بلکه تاکیدی بر لزوم بازخوانی متون اصیل و نظام‌مند با نگاهی نقادانه و علمی نیز هست تا از این رهگذر، نسل جدید بتواند از این میراث گرانبها بهره‌مند شود. به این بهانه با رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به گفت‌وگو نشسته‌ایم. 

اگر ممکن است پیش از هر چیز به این مسأله اشاره کنید که بازانتشار این کتاب، آن هم در شرایطی که سال‌ها پیش به قلم استاد بدیع‌الزمان فروزانفر به رشته تحریر درآمده بود چه ضرورتی داشته است؟
فریدالدین عطار نیشابوری از شاعران و اندیشمندان بزرگ است. طبعا آشنایی با چنین شخصیتی که در دوره خود و پس از خود تاثیرات شگرفی بر شاعران مختلفی چون مولوی و حافظ گذاشته، می‌تواند برای مخاطب امروز جذابیت زیادی داشته باشد. عطار ازجمله شاعرانی است که در طول سال‌های متمادی، پژوهشگران از زوایای مختلف، هر کدام از آثارش از «منطق‌الطیر» گرفته تا «الهی‌نامه»، «اسرارنامه» و «مصیبت‌نامه» را مورد بررسی قرار داده و بر این اساس، به نگارش شرح و تصحیحات متعددی پرداخته‌اند. در این بین، استاد فروزانفر که از نوابغ روزگار ما به‌شمار می‌رود، با دقت‌ نظری منحصربه‌فرد در آثار عطار به غور و تفحص پرداخته که حاصل آن انتشار چنین کتابی بوده است. 
جایگاه استاد فروزانفر در ادبیات فارسی ایران تا جایی است که از او به‌عنوان مولانای زمان ما یاد می‌شود اما چون سال‌ها از چاپ اول این کتاب گذشته بود، این نیاز احساس شد که لازم است کتاب مورد چاپ مجدد قرار بگیرد و ویراست تازه‌ای از آن ارائه شود. از سوی دیگر احساس کردیم برخی از نسخه‌های قدیمی این کتاب در سال‌های اخیر کمیاب شده و دسترسی مخاطبان را نسبت به آن دشوار کرده است. از این رو انتشار مجدد این کتاب در دستور کار انجمن قرار گرفت و خوشبختانه به لطف پروردگار و با همراهی تعدادی از اهل فضل و تحقیق، این مسأله میسر شد. 
 
این چاپ چندم از این کتاب به‌شمار می‌رود؟ 
در انجمن، این دومین دوره‌ای است که منتشر شده ولی از زمان استاد فروزانفر تا امروز چاپ‌های متعددی از این کتاب صورت گرفته است. پیش از این، کتاب در زمان مدیران محترم وقت در انجمن مفاخر به انتشار رسید و دیباچه‌ای هم بر این چاپ نوشته شد. هرچند چاپ‌های پیشین کتاب در سال‌های گذشته هم به‌خودی خود ارزشمندند. 
 
درست است که تصحیح و ویرایش تازه متونی از این دست به فراخور روزآمد شدن زبان در هر دوره زمانی امری ضروری است اما سوالی که در این بین مطرح می‌شود این است که در جریان هر تصحیح جدید، اصالت این آثار چطور حفظ خواهد شد؟  
طبعا متونی از این دست باید هرچند سال یک‌بار مورد بازنگری قرار بگیرند. انتشار مجدد این آثار، صرف ‌نظر از آن‌که زمینه‌ساز آشنایی نسل جوان با این متون را فراهم می‌آورد، باید به‌گونه‌ای شکل بگیرد که اصالت اولیه این آثار و همین‌طور اولین تصحیحاتی که روی آن نوشته شده به‌ هیچ‌وجه مخدوش نشود. اگرچه بر این باورم که ویرایش آثار ادبیات کهن باید به‌دست اهل فن صورت بگیرد اما بدون ‌شک قرار گرفتن نام بزرگانی چون بدیع‌الزمان فروزانفر، عبدالحسین زرین‌کوب، مظاهر مصفا، سعید نفیسی، سیدجعفر شهیدی و... در سال‌های گذشته روی جلد آثار شاعرانی مانند عطار، به‌منزله تایید مهر نهایی بر صحت و سندیت مطالب این کتاب‌ها قلمداد می‌شود. با این وجود، ارائه ویرایش تازه این آثار بنابر مقتضیات هر برهه از زمان هم امری ضروری است. دکتر شفیعی کدکنی یکی از اساتید بزرگ ادب فارسی است که در این سال‌ها، تصحیحات ارزشمندی را نسبت به مجموعه آثار عطار انجام داده و در این مسیر گام‌های مثمرثمری برداشته است به‌طوری که مخاطب با مطالعه هر کدام از این متون، با ذکر توضیحات و اشارات استاد کدکنی، نقشه راه مطلوبی برای درک و فهم این اشعار دارد و هم به‌خوبی متوجه می‌شود که شالوده و بنیان آثار عطار دستخوش تغییرات سلیقه‌ای نشده است. این نکته مهمی است که مصححان آثار ادبیات کلاسیک باید آن را رعایت کنند تا باورپذیری اثر برای مخاطب امروز حفظ شود. 
 
از دید خود شما چرا آثار و اندیشه عطار با وجود گذشت چندصدسال از درگذشتش همچنان دستمایه پژوهش محققان قرار می‌گیرد؟ 
ذوق، ذائقه و همچنین وسعت اندیشه بزرگانی چون او و مولانا مهم‌ترین رمز ماندگاری این چهره‌ها در  طول اعصار مختلف بوده است. این مؤلفه موجب شده آثار شاعرانی چون عطار همواره تازگی داشته باشد و رنگ کهنگی به‌خود نگیرد.  
 
پس این فرضیه که برخی معتقدند زبان این شاعران در زمان خود محصور مانده درست نیست؟ 
اگر این‌گونه بود، آثار این شاعران می‌بایست با درگذشت آنها به فراموشی سپرده می‌شد، درحالی‌که این اشعار تا امروز نه‌تنها در جامعه ما جاری و ساری و مورد توجه است که به کوشش مستشرقین مختلف، درک این آثار برای جامعه جهانی هم قابل ‌فهم است. شیوایی اشعار شاعرانی چون عطار به‌واسطه درآمیختگی با معانی عمیق این حسن را دارد که جوان امروز را هم به‌خود جلب کند. ادبیات کهن ایران‌زمین علاوه بر این‌که از ظرفیت گسترده‌ای برخوردار است، به‌واسطه مؤلفه‌های بی‌شمار، در دل و قلب مخاطبان ریشه دوانده چندان که در درون جوانان امروز به‌رغم زرق و ‌برق دنیای مجازی، شعله‌های عرفان به چشم می‌خورد و این نسل در تلاش است تا نور و روشنی مستتر در هر کدام از این متون را دریابد. 
 
با توجه به این‌که انجمن مفاخر در سال‌های اخیر برنامه‌هایی را درراستای تکریم جایگاه بعضی از مفاخر علمی، ادبی مانند بوعلی سینا، نظامی و... برگزار کرده قرار است در این قالب به دیگر شخصیت‌های ادبی هم پرداخته شود؟ 
بله، امسال هم برگزاری برنامه‌های تازه‌ای را در این خصوص در دست داریم. نمونه آن برپایی بزرگداشت عطار به شکل مجازی و حضوری است. علاوه بر این، در تدارک برنامه‌های دیگری با محور نقد و بررسی آثار حافظ، مولانا، شمس تبریزی و... نیز هستیم. 
 
برگزار شدن این رویدادها به شکل مجازی و آنلاین از این جهت صورت می‌گیرد که به‌خاطر شرایط فعلی کشور، امکان ورود پژوهشگران خارجی به ایران وجود ندارد؟
برگزاری آنلاین این رویدادها امکانی را فراهم می‌آورد تا علاقه‌مندان از سراسر جهان به سهولت از ویژگی این برنامه‌ها بهره‌مند شوند. شکی نیست که برپایی مجازی ‌و حضوری این برنامه‌ها می‌تواند منجر به آشنایی مخاطبان بیشتری نسبت به گستردگی اندیشه بزرگان شود. 
 
در شرایط فعلی که آسیب‌های حوزه نشر، قیمت کتاب را تحت‌الشعاع قرار داده، قیمت‌گذاری این کتاب به مبلغ ۷۰۰هزار تومان مانع دسترسی علاقه‌مندان به این اثر ماندگار نخواهد شد؟ 
ما در تلاشیم با همکاری معاونت فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در نمایشگاه کتاب امسال، زمینه تخفیف این اثر را برای خریداران به‌خصوص دانشجویان فراهم کنیم. امیدوارم با ایجاد راهکارهای مناسب، فرصت مطالعه این کتاب برای تمام علاقه‌مندان ایجاد شود.