خوشبختانه کتب معتبر حدیثی ما امروز همه ترجمه شده است. «نهجالبلاغه» ترجمه شده است. یعنی اینجور نیست که این متون، مخصوص عربیدانها باشد؛ نه، عربیدان و غیرعربیدان همه میتوانند از این کلمات استفاده کنند؛ اینها فرصت است. از این فرصتها باید استفاده کرد.| بیانات در دیدار جمعی از شاعران و ذاکرین اهل بیت(ع) ۱۳۹۰.۰۳.۰۳
باید خواند و فراگرفت
این نهجالبلاغه را باید خواند و فراگرفت. در دوران اخیر، بسیاری از متفکران و اندیشمندان غیرمسلمان ــ نه فقط مسلمانها ـ با نهجالبلاغه آشنا شدند؛ کلمات امیرالمؤمنین را خواندند و دیدند؛ حکمتهای مجسم در این بیانات را شنیدند و فراگرفتند و از عظمت این کلام و صاحب کلام بهتزده شدند. ما به نهجالبلاغه بیش از این بایستی توجه کنیم؛ بیش از این باید فرا بگیریم؛ بیش از این باید از دریای مواج حکمت امیرالمؤمنین بهره ببریم؛ همه ابعاد کار را روشن میکند، همه درسها را به ما میدهد. علمای بزرگ اهل سنت درباره این کلمات تعبیراتی دارند که انسان شگفتزده میشود.| بیانات در دیدار مردم بوشهر در روز میلاد امام علی(ع) ۱۳۸۹.۰۴.۰۵
مدارا نکردن با ظالم در نهجالبلاغه
مدارا نکردن با ظالم، همدلی با مظلوم و کمک برای گرفتن حق مظلوم از ظالم، چیزهایی است که در زندگی امیرالمؤمنین، در کلمات امیرالمؤمنین و در خطب نهجالبلاغه، به وضوح در صدها نقطه، قابل ملاحظه است. به این جملات پربار امیرالمؤمنین توجه بفرمائید: «و اللَّه لأن ابیت علی حسک السّعدان مسهّدا أو أجرّ فیالأغلال مصفّدا احبّ الی من أن القی اللَّه ... ظالما لبعض العباد و غاصبا لشئ من الحطام»؛ ببینید! آن نمودار و پیشانی حکومت امیرالمؤمنین این است؛ یعنی اگر در سختترین شرایط زندگی قرار بگیرم، ممکن نیست که من اندک ظلمی به احدی از خلایق انجام بدهم و برای خودم حطام دنیا را جمعآوری کنم؛ برای خودم ذخائر دنیوی را طلب بکنم.| بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در سالروز میلاد حضرت علی(ع) ۱۳۹۸.۰۴.۲۶
بهترین شرح نهجالبلاغه
یک جمله درباره علامه ابنمیثم بحرانی عرض بکنیم؛ این شخصیت بزرگ علمی قرن هفتم، هم فقیه است، هم متکلم است و مسلط به مفاهیم عالیهای است که درنهجالبلاغه امیرالمؤمنین(علیهالصّلاةوالسّلام)بهصورت متراکم گنجانیده شده است. سالها قبل ـ در پیش از انقلاب ـ من نهجالبلاغه را دربین جوانها وطلاب علوم دینی و دانشگاهیها تدریس میکردم؛ به شروح نهجالبلاغه مراجعه میکردم. آن وقت به نظرم اینطور میرسید که دربین همه شرحهایی که بر نهجالبلاغه نوشته شده است، «شرح ابنمیثم» از جهت تبیین مراد امیرالمؤمنین و کلمات آن بزرگوار بهترین است. جا دارد که این شخصیت عظیمالقدر علمی از طرف همه مسلمانها تجلیل شود؛ چون نهجالبلاغه کتاب همه مسلمین است؛ لذا شما ملاحظه میکنید که از علمای شیعه و سنی در طول قرنهای متمادی، افراد بزرگ و نامداری این کتاب را شرح کردهاند ــ چه از علمای اهل سنت، چه از علمای شیعه ــ در همین دورانهای اخیر شیخ محمدعبده این کتاب راشرح کرده و از این کتاب تجلیل کرده است. نهجالبلاغه متعلق به همه مسلمین است.| بیانات در دیدار شرکتکنندگان در هماندیشی علمای اهل تسنن و تشیع ۱۳۸۵.۱۰.۲
درس همیشه بشریت
ایمان مخلصانه، جهاد فداکارانه، ذوب شدن در امر و نهی الهی، اطاعت و عبودیت مطلق در مقابل خداوند، بیاعتنایی به زخارف دنیوی و جهات مادی، رحم و انصاف و عدالت نسبت به عموم مردم، نگاه عطوفتآمیز به مظلومان، به ضعیفان، به مستضعفان، ایستادگی و قاطعیت در مقابل دشمنان دین، رفتن به دنبال وظیفه در همه شرایط و با هرگونه سختی و دشواری؛ اینها کلمات حکمتآمیزی است که بشر دیروز و امروز و فردا به این کلمات نیازمند است. نهجالبلاغه امیرالمؤمنین (علیهالصّلاةوالسّلام) درس همیشه بشریت است. این شخصیت ظاهری امیرالمؤمنین (علیهالصّلاةوالسّلام) است که چشم کوتهبین ما میتواند آن را ببیند و حس کند و زیباییهای آن را ادراک کند. ابعاد معنوی و قدسی و ملکوتی، مخصوص قدیسین و مخصوص صدیقین است که آنها میبینند و چشمهای ما توانایی ندارد که مانند اولیاءاللَّه و بندگان مقرب الهی آنها را درک کنند.| بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در سالروز میلاد امیرالمؤمنین(ع) ۱۳۸۵.۰۵.۱۷
نصایح و مواعظ نهجالبلاغه برای مسئولان
مرسوم ما در ماه رمضان که عادتا در جمع مسئولان دولت ساعتی را مثل امروز هستیم، این است که از نصایح و مواعظ نهجالبلاغه استفاده کنیم. چون همه ما به این نصایح احتیاج داریم؛ بهخصوص امثال ما و شما بیشتر از دیگران به نصیحت احتیاج داریم؛ چون هم در باب مسائل شخصی خودمان محتاج نصیحت هستیم ـ دل خودمان، رابطه قلبی خودمان با خدا، حفظ خشوع و تواضعی که لازمه سلوک صحیح در راه انجام وظیفه است ـ هم از این جهت که وظایف مهمی در اداره کشور بر عهده هر یک از جمع ما که اینجا هستیم، گذاشته شده که فهم منطق علوی در باب مسائل کلان اداره کشور از خلال این مواعظ بهدست میآید. درست است که خیلی از اینها مسائل منطقی، تحلیلی و استدلالی است و جاهایی هم در اطرافش بحث شده، اما آنچه را که انسان از لابهلای مواعظ و توصیههای امیرالمؤمنین میفهمد، گاهی در روح، خیلی عمیقتر و اثرگذارتر است از آنچه بهصورت استدلالی و تحلیلی بیان میکنند. لذا درباره مسائلی که مبتلابه ماست، سالهایی که در جمع مسئولان دولت بودیم، از مواعظ نهجالبلاغه نکاتی را مطرح کردیم و گفتیم. امروز هم همینطور است.( بیانات در دیدار اعضای هیأت دولت ۱۳۷۴.۰۷.۱۷)
نسخهای که دست میگیرم
در سالهای گذشته ماه رمضان رسم ما بر این بود که از نهجالبلاغه جملهای بخوانیم و آن را مختصر شرح دهیم؛ امسال هم همین طور است و من چند جمله از جاهای مختلف نهجالبلاغه در باب ایمان انتخاب کردهام که عرض میکنم. البته در سرتاسر کتاب شریف نهجالبلاغه درباره ایمان مطالب بیشتری هست؛ منتها چون نسخهای که من همیشه دستم میگیرم، چهارجلدی است که در دو مجلد صحافی شده است و حدود سی، چهلسال است که از آن استفاده میکنم، لذا یکی از مجلدات را باید انتخاب میکردم و میآوردم. بنابراین مجلد دوم را_ که درواقع جلد سوم و چهارم میشود و با حواشی مرحوم عبده است_ با خود آوردهام.( بیانات در دیدار رئیسجمهور و اعضای هیأت دولت ۱۳۸۳.۰۸.۲۰)
علی آن است که در نهجالبلاغه است
یکی دیگر از خصوصیات و شاخصههای حکومت امیرالمؤمنین تقواست. ببینید؛ اینها هرکدام یک پرچم است، هرکدام یک علامت است.تقوا یعنیچه؟یعنی آن شدتمراقبتی که انسان دراعمال شخصیخودازراه حق هیچ تخطینکند.این معنی تقواست. یعنی کاملا مراقب خود باشد. در دستزدن به پول مراقبت کند.در دستزدن به آبروی انسانها مراقبت کند، در گزینشها مراقبت کند، در طردکردنها مراقبت کند، در حرفزدن مراقبت کند که برخلاف حق سخنی نگوید. یعنی شدت مراقبت. شما نهجالبلاغه را نگاه کنید پر است از این مطالب. حالا متاسفانه در بین بعضیها معمول شده که هر غلطی میخواهند بکنند، بهاسم اینکه امیرالمؤمنین اینگونه بود وامیرالمؤمنین اینطوری عمل میکرد،انجام میدهند. به چه دلیل؟ازکجا؟ امیرالمؤمنین در نهجالبلاغه است. امیرالمؤمنین در روایات فراوانی است که از آن بزرگوار و اولاد طاهرینش باقی مانده است. کو این چیزهایی که بعضی میگویند علی اینطور بود،علی آنطوربود!؟ نخیر؛علی آن است که در نهجالبلاغه است. شما نهجالبلاغه را از اول تا آخر نگاه کنید! سرتاپای نهجالبلاغه تحریض بر تقواست؛ دعوت به تقوا و پرهیزکاری است. تا انسان پرهیزکار نباشد نمیتواند اقامه دین خدا کند. آلودهدامانی بد دردی است. آلودهبودن دل انسان به گناه، نمیگذارد انسان حقیقت را درک کند، چه برسد به این که دنبال حقیقت حرکت کند.( بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم ۱۳۸۱.۰۶.۳۰)
درس جاودانه نهجالبلاغه
تقوا، درس جاودانه امیرمؤمنان است. اگر شما به نهجالبلاغه مراجعه بفرمایید، ملاحظه خواهید کرد که هیچ دستورالعمل و توصیهای در این کتاب عظیم بهقدر تقوا تکرار نشده است.( بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران ۱۳۸۴.۰۵.۲۸)
سرتاپای نهجالبلاغه عدالت است
شما نهجالبلاغه را که نگاه میکنید، میبینید در سر تا پای نهجالبلاغه عدالت وجود دارد. اعتقاد جدی بنده این است که بسیاری از ناکامیهای امروز ما در عرصه رسیدن به هدفهای انقلاب و اداره مطلوب کشور، بهخاطر کماعتنایی به عدالت است. ( بیانات در دیدار مسئولان سازمان صداوسیما ۱۳۸۱.۱۱.۱۵)
اوج هنر و زیبایی
سخن او [علی] نهجالبلاغه است؛ فصیحترین کلام آدمی در میان عرب. نهجالبلاغه اوج هنر و اوج زیبایی است. زیبایی لفظ و زیبایی معناست. انسان مبهوت میماند! هیچ شاعر بزرگ عرب، هیچ نویسنده هنرمند عرب، نتوانسته بگوید که من از مراجعه به نهجالبلاغه بینیازم. (بیانات در خطبههای نماز جمعه تهران ۱۳۷۸.۱۰.۱۰)