مازندران؛ ثروتی فراتر از کشاورزی

با آن‌که این استان با کشاورزی و تنوع محصولات و مرکباتش شهرت دارد، اما وجود صنعت، جنگل، گردشگری، آبزی‌پروری، صنایع دستی، انرژی‌های نو و ظرفیت‌های خلاقانه توانسته پایه‌های یک اقتصاد مستقل و ارزآور را تشکیل دهد.

واقعیت آن است که مازندران سال‌هاست بار اصلی تأمین بخشی از مواد غذایی کشور را بر دوش دارد، اما نقشش در حوزه صادرات و درآمد‌های پایدار هنوز با پتانسیل‌های واقعی آن فاصله دارد. یکی از دلایل اصلی این فاصله، فعال نشدن ظرفیت‌هایی است که می‌توانند سبد صادراتی مازندران را متنوع‌تر، باثبات‌تر و رقابتی‌تر کنند.

شاید نخستین ظرفیت مغفول‌مانده، زنجیره تولید، محصولات ارگانیک و جای خالی صنایع تبدیلی و فرآوری باشد. با وجود مزرعه‌های گسترده مرکبات، کیوی و برنج، بخش زیادی از محصولات بدون فرآوری و به‌صورت خام عرضه می‌شود.

در چنین شرایطی اگر تولیدکنندگان بتوانند به‌سمت فرآوری‌هایی مانند اسانس‌های طبیعی، پودر مرکبات، بسته‌بندی‌های استاندارد یا برنج پیش‌پخته حرکت کنند، مازندران وارد بازاری جهانی با ارزش افزوده چندبرابری خواهد شد. در حوزه منابع طبیعی، گیاهان دارویی یکی از ثروت‌های کمتر دیده شده استان است.

تنوع گیاهان خودرو مانند گاوزبان، آویشن و بابونه، فرصتی طلایی برای توسعه صنعت داروسازی گیاهی، دمنوش‌های بسته‌بندی شده و مکمل‌های طبیعی ایجاد کرده و با این‌که اقداماتی برای بهره‌برداری از این ظرفیت صورت گرفته، اما هنوز در ابتدای راه است.

همین مسیر درباره صنایع دستی نیز صدق می‌کند؛ محصولاتی که در بازار داخلی شناخته شده‌اند، اما سهمی ناچیز در صادرات دارند. زیرا بازاریابی جهانی و برندینگ منسجمی برای آنها شکل نگرفته است.

با این‌که شیلات و ماهی بخش لاینفک اقتصاد مازندران است، اما آبزی‌پروری در این منطقه ظرفیت‌های بی‌شماری دارد که کمتر مورد توجه بوده. تولید جلبک دریایی، فرآورده‌های جانبی مانند پودر جلبک برای صنایع غذایی و آرایشی و صادرات ماهیان زینتی فرصت‌هایی هستند که بازار منطقه‌ای تشنه آنها هستند.

در کنار این ظرفیت‌ها مازندران می‌تواند در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز پیشرو باشد. ضایعات کشاورزی برای تولید بیوگاز، جنگل‌های گسترده برای تولید پلت سوختی و حتی باد‌های محلی برای توربین‌های کوچک خانگی همه بخش‌هایی هستند که درآمدی پایدار و کم‌هزینه برای استان ایجاد می‌کنند، اما چرا این ظرفیت‌ها تاکنون به‌طور کامل فعال نشده‌اند؟ پاسخ در مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری نهفته است؛ از کمبود صنایع تبدیلی و نبود زنجیره کامل تأمین تا ضعف در بازاریابی بین‌المللی، بروکراسی صادرات، کمبود سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و کمبود زیرساخت‌های حمل و نقل در بنادر و خطوط ریلی. برای عبور از این وضعیت، نقش دولت و اتاق بازرگانی کلیدی است.

توسعه بنادر نوشهر و امیرآباد، ایجاد سردخانه‌های مدرن، تکمیل شبکه ریلی، ارائه تسهیلات کم‌بهره به صنایع فرآوری، ایجاد پنجره واحد صادراتی و تأسیس شعبه صندوق ضمانت صادرات از جمله اقداماتی است که مسیر صادرات استان را هموار می‌کند.

همزمان اتاق بازرگانی باید با ایجاد بانک اطلاعات خریداران خارجی، فراهم کردن امکان حضور تولیدکنندگان در نمایشگاه‌های معتبر جهان و تشکیل شورای راهبردی صادرات، حلقه‌های گمشده تجارت استان را تکمیل کند.

مازندران استانی است که اگر تنها از داشته‌هایش به‌طور هوشمندانه استفاده شود، نه‌تنها بار اقتصادی کشور را سبک‌تر می‌کند بلکه به یکی از قطب‌های اصلی صادراتی منطقه تبدیل می‌شود؛ نهادی ثروت‌ساز، پایدار و متکی بر مزیت‌های طبیعی و انسانی خویش که حالا منتظر مدیران متخصص و برنامه‌هایی قابل اجرا نشسته است.