پایان مذاکرات زیرسایه زیاده‌خواهی آمریکا

این دور از گفت‌وگوها که در شرایطی حساس و در امتداد ۴۰ روز تقابل میدانی میان ایران و ائتلاف آمریکایی-صهیونی برگزار شد، گرچه با ابتکارات متعدد هیأت ایرانی همراه بود، اما در نهایت به‌دلیل اصرار طرف آمریکایی بر مطالبات یک‌جانبه، به بن‌بست رسید.
   
روایت یک ماراتن دیپلماتیک در اسلام‌آباد
هیأت ایرانی به ریاست محمدباقر قالیباف شامگاه ۲۰ فروردین وارد اسلام‌آباد شد. پس از رایزنی‌های مقدماتی با مقامات پاکستانی از جمله نخست‌وزیر و فرمانده ارتش، مذاکرات رسمی از ظهر ۲۱فروردین آغاز شد.
گفت‌وگوها ابتدا در سطح هیأت‌های عالی و سپس در قالب نشست‌های فشرده کارشناسی ادامه یافت و در مجموع بیش از ۲۵‌ساعت به طول انجامید؛ دوری که به‌گفته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه، طولانی‌ترین دور مذاکرات در یک سال اخیر بوده است.
در این میان، تلاش‌های میانجی‌گرانه پاکستان برای نزدیک کردن دیدگاه‌ها نیز نتوانست گره اصلی مذاکرات را باز کند. تبادل متن و پیشنهاد برگزاری دور جدید گفت‌وگوها در سحرگاه ۲۲ فروردین نیز به‌دلیل تداوم همان اختلافات بنیادین، بی‌نتیجه ماند.
 
زیاده‌خواهی واشنگتن؛ مانع اصلی توافق
مهم‌ترین مانع پیش‌روی مذاکرات، اصرار آمریکا بر تحمیل مطالباتی فراتر از چارچوب‌های متعارف دیپلماتیک بوده است. از جمله این مطالبات می‌توان به تلاش برای محدودسازی نقش ایران در تنگه هرمز و حتی طرح موضوع خروج مواد هسته‌ای از کشور اشاره کرد؛ مواردی که به‌صراحت با مخالفت هیأت ایرانی مواجه شد. هیأت ایرانی با تأکید بر حقوق اساسی ملت ایران در حوزه‌های دفاعی، سیاسی و فناوری هسته‌ای صلح‌آمیز، نه‌تنها این مطالبات را نپذیرفت، بلکه با ارائه ابتکارات متعدد تلاش کرد مسیر مذاکرات را به سمت یک چارچوب متوازن هدایت کند. با این حال، «روحیه زیاده‌خواهانه» طرف آمریکایی، مانع از هرگونه پیشرفت معنادار شد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، ضمن تأیید عدم دستیابی به توافق، اعلام کرد: در برخی مسائل تفاهم حاصل شد، اما در ۳-۲ موضوع کلیدی اختلافات جدی باقی ماند. وی با اشاره به فضای بی‌اعتمادی ناشی از جنگ اخیر، تأکید کرد که انتظار توافق در یک جلسه واقع‌بینانه نیست. وی افزود: دیپلماسی هیچ‌گاه متوقف نمی‌شود، اما هدف آن صیانت از منافع ملی است.
در سوی مقابل، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا با تکرار ادعاهای پیشین مدعی شد که واشنگتن با «حسن نیت» وارد مذاکرات شده اما ایران حاضر به پذیرش شروط آمریکا نشده است. این ادعا در حالی مطرح می‌شود که گزارش رسانه‌های اروپایی، از جمله گاردین نشان می‌دهد هیأت آمریکایی با «اهرم‌های محدود» وارد مذاکرات شده و ابتکار عمل در اختیار ایران بوده است. این رسانه‌ها همچنین تأکید کردند که موقعیت برتر ایران پس از تحولات میدانی اخیر، توازن مذاکرات را به ضرر واشنگتن تغییر داده است.
در واکنش به اظهارات ونس، نماینده روسیه در وین با لحنی انتقادی تصریح کرد: دستیابی به توافق در چند ساعت فقط در صورتی ممکن است که یک طرف آماده تسلیم باشد؛ که در اینجا چنین نیست.
وی تأکید کرد که مذاکرات پیچیده نیازمند چندین دور گفت‌وگو و نشست‌های کارشناسی است؛ موضوعی که به‌نظر می‌رسد طرف آمریکایی یا از آن غافل است یا تمایلی به پذیرش آن ندارد.
   
بن‌بست فعلی، آزمون واقعی واشنگتن
مذاکرات اسلام‌آباد راباید نماد این واقعیت کلیدی دانست که ایران،متکی بردست برتر میدانی وانسجام‌داخلی،حاضر به پذیرش توافقی نابرابر نیست؛ در مقابل، آمریکا همچنان تلاش دارد آنچه را در میدان به دست نیاورده، در میز مذاکره تحمیل کند.
نتیجه این تقابل، در این مرحله، بن‌بست است؛ اما بن‌بستی که بیش از هر چیز، آزمونی برای واشنگتن محسوب می‌شود. اگر ایالات متحده خواهان توافقی پایدار است، ناگزیر از بازنگری در رویکرد خود و کنار گذاشتن مطالبات یک‌جانبه خواهد بود.