حملات دشمن تولید دارو را متوقف نکرد

این حملات، بر مسائل نظام دارویی کشور مانند کمبودها، نوسانات قیمت و بدهی‌های سنگین تأثیر گذاشته و نگرانی‌ها از اختلال در تولید و دسترسی به داروهای حیاتی را در سال جاری افزایش داده اما مدیران سازمان غذا و دارو می‌گویند با فعال‌سازی ساختار آماده‌باش و تکیه بر ذخایر راهبردی، از بروز کمبود گسترده جلوگیری شده است. در ادامه این مسائل را با دکتر مهدی پیرصالحی رئیس سازمان غذا و دارو در میان گذشته‌ایم. او از «تاب‌آوری دارویی» در جنگ اخیر می‌گوید‌؛ از برنامه بازسازی «توفیق‌دارو» تا طراحی شبکه توزیع بدون مرز برای بیماران خاص‌. روایتی که نشان می‌دهد «قدرت دانش» در سازه‌ها خلاصه نمی‌شود.  

در حملات اخیر رژیم صهیونی_آمریکایی چه خسارت‌هایی به بدنه دارویی کشور وارد شد؟ 
از آغاز حمله آمریکا و اسرائیل تاکنون حدود ۲۵واحد تولیدی، توزیعی و داروسازی مورد حملات مستقیم و غیرمستقیم قرار گرفته‌اند و دو نفر از همکاران داروساز نیز به شهادت رسیدند. «توفیق‌دارو» و «انستیتو پاستور» دو واحدی هستند که به‌صورت مستقیم مورد اصابت قرار گرفته‌اند. برخی شرکت‌های توزیع‌کننده نیز به‌صورت غیرمستقیم مورد اصابت قرار گرفتند و به‌دلیل اصابت ترکش آسیب دیده‌اند. به‌طور مثال یک انبار دارو و شیرخشک در همدان مورد اصابت قرار گرفت و سبب بروز مشکلاتی شد اما خوشبختانه به‌دلیل وجود ذخایر دارویی و شیرخشک در نقاط دیگر، هیچ خللی به‌طور کلی در روند ارائه خدمات ایجاد نشد اما آنچه بار دیگر اثبات شد این بود که عاملان این حملات به هیچ‌یک از اصول اخلاقی، ارزش‌های انسانی و قواعد حقوق بین‌الملل پایبند نیستند. آنان فکر می‌کنند با تخریب زیرساخت‌ها می‌توانند جلوی پیشرفت علمی و فناوری کشورمان را بگیرند، در حالی که قدرت دانش و تکنولوژی ما در وجود هزاران دانشمند و متخصص جوان توزیع شده، در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی متکثر است و به هیچ‌وجه متکی به ‌فرد یا یک مکان فیزیکی خاص نیست.  
 
با توجه به این‌که «توفیق‌دارو» یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان مواد اولیه دارو در کشور بود، چه برنامه‌هایی برای بازسازی این شرکت پیش‌بینی شده است؟ 
ما اکنون در کنار هم متعهد هستیم کارخانه توفیق‌دارو را نه‌تنها بازسازی کنیم بلکه آن را با استاندارد‌های روز و فناوری‌های پیشرفته‌تر از نو بنا نهیم. همان‌طور که امروز در حوزه دارو جزو کشور‌های تراز اول و پیش ‌رو (اورلب) دانش هستیم، این جایگاه را حفظ کرده و روزبه‌روز توسعه خواهیم داد. بنابراین فرآیند بازسازی شرکت توفیق‌دارو با اولویت‌دهی به تولید دارو‌های استراتژیک، همکاری نزدیک با دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به‌زودی آغاز خواهد شد و این مجموعه در آینده‌ای نزدیک با توانی دوچندان و زیرساختی مقاوم‌تر به چرخه تأمین سلامت کشور بازمی‌گردد. 
 
سازمان غذا و دارو آسیب‌پذیری‌های زنجیره تأمین مواد اولیه و تجهیزات حیاتی را چگونه ارزیابی و اولویت‌بندی می‌کند؟ 
رویکرد سازمان در پایش آسیب‌پذیری‌ها، مبتنی بر شاخص‌های تاب‌آوری عملیاتی و مدیریت پیش‌دستانه ریسک است. کشور هم‌اکنون از ذخایر استراتژیک قابل ‌توجهی در حوزه دارو، تجهیزات پزشکی و شیرخشک برخوردار است و این اندوخته‌ها به‌عنوان لایه اول دفاعی در برابر شوک‌های خارجی عمل می‌کنند. همچنین با نقش‌آفرینی مؤثر کارگروه‌های تخصصی در مدیریت زنجیره تأمین، نیازسنجی پویا و خرید هوشمند مبتنی بر داده، امکان شناسایی به‌موقع گلوگاه‌ها و اقدام پیشگیرانه فراهم شده است. با تدبیر دولت و مدیریت هوشمند منابع، تأمین مالی لازم برای تداوم زنجیره و حفظ ذخایر استراتژیک انجام شده. هماهنگی کامل با دستگاه‌های ذی‌ربط و پایش ۲۴ساعته شبکه سراسری غذا و دارو نیز امکان واکنش سریع به هرگونه اختلال احتمالی را ایجاد کرده است. 
 
با وجود برخی چالش‌های موجود در زنجیره تأمین، چگونه از بروز کمبود دارو در بازار جلوگیری می‌شود؟ 
خوشبختانه با مدیریت موجودی و اولویت‌بندی اقلام حیاتی، از بروز کمبود آشکار در بازار جلوگیری شده و فرآیند تأمین و تحویل داروهای اساسی بدون وقفه ادامه یافته است. زنجیره تأمین کشور نیز در آزمون‌های سخت اخیر، از جمله شرایط ویژه ۱۲روزه، موفق عمل کرده و چرخه تولید و توزیع با صلابت و استحکام تداوم یافته است. با این حال، چالش‌های جدی در این مسیر وجود دارد که تأمین و انتقال ارز، مهم‌ترین مانع در مسیر واردات مواد اولیه و کالاهای سلامت محسوب می‌شود‌ اما این مشکل با راهکارهای مدیریتی و هماهنگی با بخش خصوصی تا حد زیادی مرتفع شده است. خوشبختانه تولیدکنندگان و واردکنندگان داخلی نیز با بسیج حداکثری ظرفیت‌ها و پایبندی به برنامه‌ریزی‌های راهبردی، نقش مؤثری در حفظ پایداری عرضه ایفا کرده‌اند. در کنار تلاش‌های مستمر فعالان حوزه دارو، رویکرد پیشگیرانه سازمان نیز سبب شده سیستم با پایش مستمر و نیازسنجی دقیق، تمهیدات لازم را پیش از احساس فشار در بازار بیندیشد. 
 
با توجه به آسیب‌های وارد شده به برخی از زیرساخت‌های دارویی کشور،وضعیت دارو در سال جاری چگونه خواهد بود؟ 
اگرچه آسیب‌هایی به واحدهای دارویی کشور وارد شده اما با خللی در روند تولید دارو و شیرخشک مواجه نیستیم‌ چراکه ۲۴۰کارخانه تولید دارو و حدود ۸۰کارخانه تولیدکننده مواد اولیه دارویی در کشور داریم. همچنین در حال حاضر ۱۸هزار داروخانه در کشور فعال هستند که در کنار ذخایر استراتژیک دارویی، خود داروخانه‌ها نیز به‌عنوان منبعی از این ذخایر محسوب می‌شوند. خوشبختانه کشور با اتکا به ذخایر راهبردی موجود، توانایی پاسخگویی به تمام نیازهای پیش‌بینی ‌شده و سناریوهای اضطراری را دارد.درواقع با الهام از تجربیات مدیریت بحران در شرایط اخیر، پروتکل‌های توزیع به‌گونه‌ای بازنگری شد که حضور مسافران در استان‌های میزبان، خللی در دسترسی شهروندان به اقلام سلامت ایجاد نکند. همچنین شبکه توزیع دارو با طراحی منعطف و سراسری، امکان دریافت داروهای تخصصی را حتی خارج از استان محل سکونت برای بیماران خاص و صعب‌العلاج فراهم کرده است و داروخانه‌های منتخب دانشگاه‌های علوم پزشکی سراسر کشور برای این مأموریت تجهیز شده‌اند.  علاوه بر آن، پایش ۲۴ساعته وضعیت توسط شبکه سراسری و هماهنگی با نهادهای مرتبط، امکان شناسایی و رفع سریع هرگونه اختلال احتمالی را فراهم می‌آورد. با توجه به مؤلفه‌های یادشده، انتظار می‌رود دسترسی به دارو، تجهیزات پزشکی و شیرخشک در سال جاری با ثبات نسبی ادامه یابد و سیستم توانایی مدیریت نوسانات احتمالی را داشته باشد. 
 
از تجربه جنگ اخیر چه درس‌هایی برای بازطراحی نظام ملی مقاومت دارویی و تجهیزات پزشکی گرفته شده است؟ 
اولویت‌بخشی به ذخایر استراتژیک مبتنی بر اسناد بالادستی، از مهم‌ترین اصولی است که در عمل کارآمدی خود را اثبات کرده.نیازسنجی پویاوخریدهوشمند توسط کارگروه‌های تخصصی نشان دادپیشگیری ازکمبود،نیازمند سیستم‌های پیش‌بینی‌کننده است نه واکنش‌های پس از وقوع بحران.  همچنین امکان خدمت‌رسانی فراسرزمینی به بیماران خاص، اهمیت طراحی شبکه‌های توزیع بدون مرز استانی را بیش از پیش آشکار کرده که در شرایط جابه‌جایی جمعیت یا اختلالات منطقه‌ای، تاب‌آوری سیستم را افزایش می‌دهد. موضوع مهم دیگر بحث هماهنگی بین‌دستگاهی است که خوشبختانه در جنگ اخیر به‌خوبی صورت گرفت و موفقیت در عبور ازچالش‌های اخیر، مرهون تعامل سازنده سازمان غذا و دارو با سایر نهادهای حاکمیتی بوده و این اصل برای مواجهه با بحران‌های آینده حیاتی است. اکنون سازمان غذا و دارو با بهره‌گیری از تجربیات مدیریت بحران در شرایط ویژه، در حال تبدیل چالش‌ها به پروتکل‌های عملیاتی برای ارتقای آمادگی در سناریوهای مشابه آینده است و نظام مقاومت دارویی کشور بر پایه‌های ذخایر استراتژیک، نیازسنجی هوشمند، توزیع منعطف، نظارت مستمر و هماهنگی حاکمیتی استوار شده است.