ناخدا عباس؛ ناخدایِ کشتیِ «حسینیه مقاومت» در اقیانوس تبیین

در جغرافیایِ معرفتیِ ایران، بوشهر تنها یک استان ساحلی نیست؛ بوشهر یک «فرهنگ‌شهر» است که ضرب‌آهنگ حیاتش با تلاطم دریا و طنینِ «سنج و دمام» گره خورده است. اگر امروز بوشهر در ادبیات دینی کشور به عنوان «حسینیه مقاومت» شناخته می‌شود، این مدال افتخار ریشه در خاکی دارد که بر لبه‌ اقیانوس، ایستادگی را با اشک و حماسه درآمیخته است. معمار اصلی این پیوند و مصداقِ مهم آنچه رهبر معظم انقلاب «ستایشگریِ تراز» می‌نامند، کسی نیست جز «ناخدا عباس دریانورد».

رهبر معظم انقلاب در بیانات اخیر خود، مداحی را پدیده‌ای فراتر از گریاندن و یک «عنصر اثرگذار در کشور» دانستند که شایسته‌ پژوهش و عمق‌یابی است. ایشان مداحی را «پایگاه ادبیات مقاومت ملّی» معرفی کردند. با نگاهی به کارنامه‌ ناخدا عباس، درمی‌یابیم که او دقیقاً در دورانی که بوشهر تحت فشارهای خُردکننده‌ استعمار خارجی و تغییر هویتِ قاجاری-پهلوی بود، با استفاده از هنر نوحه‌خوانی، سدّی استوار در برابر نفوذ فرهنگی بیگانه ایجاد کرد. او با درک صحیح از مفهوم «مقاومت ملّی» که رهبری آن را «تاب‌آوری در برابر فشار دشمن برای تسلیم نشدن» معنا کردند، ریتمِ کار بر روی دریا را به ریتمِ ایستادگی در حسینیه تبدیل کرد.

یکی از کلیدی‌ترین توصیه‌های مقام معظم رهبری به مداحان، پرهیز از آهنگ‌های دوران طاغوت و ابداعِ ملودی‌های سنگین و مبتکرانه است. ایشان می‌فرمایند: «آهنگ مدّاحی، آهنگ شما است، نباید آنچه مربوط به دشمنان شماست، نفوذ کند در کار شما.» ناخدا عباس در این ساحت، یک الگوست. او به جای تقلید از موسیقی‌های لهو و متمایل به فرهنگ بیگانه، از دلِ «موسیقی نی مه» و آوازهای ملوانان خلیج فارس، سبکی را استخراج کرد که در عینِ حُزن، صلابتِ موج‌های اقیانوس را دارد. این همان «ابتکارِ مداح» است که رهبری بر آن تأکید دارند؛ موسیقی‌ای که از دلِ زیست‌بوم می‌آید و به جای انفعال، شورِ حماسی برمی‌انگیزد.

بوشهر اگر «حسینیه مقاومت» است، به این دلیل است که ستایشگرانش همچون ناخدا عباس، به جای «دفاعِ صرف»، به «هجوم بر شبهات و نقاط ضعف دشمن» پرداخته‌اند. رهبر انقلاب فرمودند: «ائمه (ع) دو کار انجام می‌دادند: تبیین معارف و مبارزه. ناخدا عباس مصداقِ دقیق این دوگانه‌ی متعالی است. او از سویی ناخدای کشتیِ نظامی «پرسپولیس» بود که در مقابل تعرض بیگانه به مرزهای آبی ایستادگی می‌کرد (مبارزه) و از سوی دیگر، با دیوانِ اشعار و نوحه‌های خوش‌مضمونش، مفاهیمِ بلندِ شیعی را در عمق جانِ جاشوها و ملوانان نهادینه می‌کرد (تبیین). او اجازه نداد حماسه عاشورا در جغرافیای جنوب به یک گریه‌ سرد تبدیل شود؛ او از خونِ خدا، سوختی برای موتورِ محرکِ استعمارستیزی ساخت.

«زینبی کار کردن» یکی دیگر از تعابیر بلند رهبری است؛ تلاشی برای ماندگار کردن حماسه در تاریخ. ناخدا عباس با نوحه‌هایی نظیر «لیلا بگفتا...»، کاری زینبی کرد. او واقعه کربلا را در بافتِ زبانی و فرهنگی جنوب «بازآفرینی» کرد تا حماسه شهیدان فراموش نشود. همان‌طور که رهبری فرمودند: «اگر آن حماسه‌ شعری در فضا نمی پیچید، آن شهید فراموش می شد.» ناخدا عباس با نوحه‌هایش، شهیدان کربلا را به همسفرانِ دائمیِ ملوانان بوشهری تبدیل کرد.

امروز که جبهه استکبار میلیاردها هزینه می‌کند تا با ابزار رسانه، «هویت ملّت ایران» را تغییر دهد، بازگشت به الگوی ناخدا عباس یک ضرورت است. ویژه‌نامه‌ حاضر، در حقیقت اجابتِ فراخوان رهبر معظم انقلاب برای «پژوهش، آسیب‌شناسی و جستجوی راه‌های رشد» در عرصه مداحی است. ما در بوشهر، میراث‌دارِ مردی هستیم که ثابت کرد یک مداح می‌تواند هم متخصصِ فن (دریانوردی) باشد، هم ادیب و هم مبارز.