استفاده از قوه اندیشه، تعقل و تفکر در رشد و تعالی انسان بسیار مؤثر است

چگونگی تدبر در قرآن و روایات

برای بررسی تدبر در قرآن وروایات معصومین (ع) وراه یابی به مهارتهای مرتبط با آن ، لازم است به صورت منسجم به مطالعۀ تدبر درآن ها بپردازیم
کد خبر: ۱۲۸۵۹۰۷

به گزارش جام جم آنلاین و به نقل از تبیان؛ استفاده از قوه اندیشه ، تعقل وتفکر یا به تعبیری دیگر خرد ورزی ، به دلیل اهمیتی که در رشد تعالی انسان ها دارد ، مورد تاکید بسیار حضرات معصومین (ع) بوده است به گونه ای که آن را افضل عبادات دانسته اند ودرفرصت های مختلف اهمیت آن را گوشزد کرده اند .

چگونگی تدبر در قرآن و روایات

دراین روش ، واژه  های مستقیم موضوع را درمنابع مورد نظر جستجو می کنیم :

﴿ افلا یتدبرون القرآن ولو کان من عند غیر الله لوجدوا فیه اختلافاً کثیراً ﴾

و مراد آیه این است که مخالفین قرآن را تشویق کند به دقت وتدبر در آیات قرانی ، واین که درهر حکمتی که بیان می شود ، ویا هر داستانی که حکایت شده ویا هر موعظه واندرزی که نازل می گردد ، آن نازل شده جدید را ، به همه آیاتی که مربوط به آن است عرضه بدارند ، چه آیات مکی وچه  آیات مدنی ، چه محکم ، و چه متشابه ، آن گاه همه را پهلوی هم قرار دهند ، تا کاملاً برایشان روشن شود که هیچ اختلافی بین آنها نیست  .

﴿ افلم یدبروا العقول ام جاء هم مالهم یات آباءهم الاولین﴾ 

این فقره از کلام متضرع بر ما قبل است که می فرمود : ایشان در غلفتند و شاغلی دارند که ازآن بازشان می دارد ، پس معنای کلام این می شود که آیا حق را نفهمیدند و درحالی که بازدارنده داشتند ، درکتاب تدبر نکردند تا بفهمند که حق است و در نتیجه ایمان بیاورند ؟

﴿کتاب انزلناه الیک مبارک لیدبروا آیاته ولیتذکر اولوالالباب﴾ 

معنای آیه این است که این قرآن کتابی است که ما آن را به سوی تو نازل کردیم اگر دراین آیه او را به انزل توصیف کرد ، که به نازل شدن به یک دفعه اشاره دارد نه به تنزیل که به نازل شدن تدریجی دلالت دارد ، برای این است که تدبر وتفکر ، مناسبت دارد که قرآن کریم به طور مجموع اعتبار شود ، نه تکه تکه و جدا جدا ، کتابی است که خیرات و برکات بسیار برای عوام وخواص مردم دارد ، تا مردم درآن تدبر نموده  و به این وسیله هدایت شوند ویا آن که حجت برآن ها تمام شود ، ونیز برای این که صاحبان خرد ازراه استحضار حجتهای آن وتلقی بیاناتش متذکر گشته ، وبه سوی حق هدایت شوند   .

﴿افلا یتدبرون القرآن ام علی قلوب اقفالها﴾

آیا در قرآن تدبر نمی کنند یا برقلبها قفل ها است ؟ استفهام در این جمله توبیخی است ، وضمیر جمع درتدبرون به همان نامبردگان در آیه قبل برمیگردد که فرموده بود در دلشان مرض وبیماری است . اگر  کلمه قلوب را نکره آورده برای این است که به قول صاحب مجمع البیان دلالت کند بر این که مراد ، قلوب و امثال ایشان است  .

همان طور که ذکر شد ، انسان برای این که غایت و عاقبت خود را درک کند ، وخود را با آن هماهنگ سازد، تدبرمی کند ، واین تدبر را یا درموضوعی از عقل خود انجام می دهد ، ویا درموضوعی از نظام آفرینش  .

تدبر و تفکر در قرآن و روایات

خداوند متعال در آیاتی تدبر و تفکردرقران را هدف نزول دانسته :

﴿کتاب انزلناه الیک مبارک لیدبروا آیاته و لیتذکروا اولالباب﴾

این کتابی با برکت  است که برتو فرو فرستادیم تا درآیات آن بیندیشید و خردمندان متذکر شوند .

آیه مورد بحث به مطلبی اشاره می کند که درحقیقت تامین کننده هدف آفرینش است که تعلیماتش جاویدان ودستوراتش عمیق وریشه دار ، وبرنامه هایش حیات بخش و راهبر انسان در طریق هدف آفرینش است .

هدف ازنزول این کتاب بزرگ این بوده که تنها به تلاوت و لقلقه زبان قناعت کنند بلکه هدف این بوده که آیاتش سرچشمه فکرواندیشه ومایه بیداری وجدان ها گردد وآن نیز به نوبه خود حرکتی درمسیرعمل بیافریند تعبیر به مبارک چنان که می دانیم به معنای چیزی است که دارای خیر مستمر و مداوم باشد ، واین تعبیر درمورد قرآن اشاره به دوام استفاده جامعه انسانی از تعلیمات آن است ، و چون این نکته به صورت مطلق به کاررفته هرگونه خیروسعادت دنیا و آخرت را شامل می شود . خلاصه هر خیر و برکتی بخواهید درآن است ، به شرط این که درآن تدبر کنید واز آن الهام بگیرید و به حرکت درآئید  .

هم چنین از تدبر وتفکر در آیات ستایش کرده و تدبر نکردن درآن را نکوهیده است :

﴿افلا یتدبرون القران ام علی قلوب اقفالها﴾

آیا در قرآن نمی اندیشید یا آن که قفل ها بر دلهای آنان است ؟

آیه مورد بحث به ذکر علت واقعی انحراف این قوم نگون بخت پرداخته ومی گوید آیا در آیات قرآن ، تدبر نمی کنند تا حقیقت را دریابند و وظایف خود را انجام دهند یا بردلهایشان قفل زده اند ؟

آری عامل بیچارگی آنها یکی از دو چیز است یا در قرآن ، این برنامه هدایت الهی واین نسخه کامل شفا بخش تدبر نمی کنند ، ویا اگر تدبر می کنند بر اثر هوا پرستی واعمالی که از قبل انجام داده اند قفل ها بر دلهای آن هاست به گونه ای که هیچ حقیقتی درآن نفوذ نمی کند .

وبه تعبیر دیگر اگر کسی راه خود را در تاریکی گم کند یا چراغی به دست ندارد ویا چشمش نابینا است که اگر هم چراغ باشد وهم چشم بینا یافتن راه همه جا آسان است   .

براساس این دو آیه وآیات دیگر که اگر ذکر شود بازخود مبحث جدایی دارد که ما فقط به برخی ازآن اشاره کردیم . که براین اساس فهم قرآن و تدبر و تفکر درآن نه تنها امری ممکن ، بلکه لازم است.

چگونگی تدبر در قرآن و روایات

اندیشیدن در روایات

استفاده از قوه اندیشه ، تعقل وتفکر یا به تعبیری دیگر خرد ورزی ، به دلیل اهمیتی که در رشد تعالی انسان ها دارد ، مورد تاکید بسیار حضرات معصومین (ع) بوده است به گونه ای که آن را افضل عبادات دانسته اند ودرفرصتهای مختلف اهمیت آن را گوشزد کرده اند .

کلام مولا متقیان حضرت علی (ع) توصیف زیبایی است از اندیشیدن و خردمندی : العقل الاصابه بالظن و معرفه مالم یکن بما کان . خردمندی به واقع رسیدن باطن وتخمین و آگاهی یافتن به آن چه که نیست با به کاربردن آن چه که هست می باشد .

برترین شیوه اندیشه وخرد ورزی تفکر درباره خداوند است . چنان که امام صادق (ع) می فرماید :

﴿افضل العباده ادمان التفکر فی الله وفی قدرته﴾

بهترین عبادت همواره اندیشیدن درباره خداوند و قدرت اوست مراد ازتفکر درباره خدا تفکر در افعال بدیع وصنابع عجیب و نظم دستگاه آفرینش است تا ازآنها به وجود خدا پی ببریم ومقصود از اندیشیدن در قدرت خدا اندیشیدن در آفرینش بشر از مشتی خاک و روزی دادن همه افراد و امثال اینها است تا نتیجه گیریم که چنین قدرتی می تواند درباره این بشر را زنده کند و ازآنها حساب کشد ونیز بدانیم آفرینش این دستگاه عظیم جهان بیهوده نیست وبی منظور وبی هدف نمی باشد چنان که در آیات شریفه قرآن طریقۀ تفکر به همین روش بیان شده است وآن چه ممنوع است تنها تفکر در ذات وحقیقت خداست که چون ازمحیط فکر بشر بالاتر است جز بهت وسرگردانی نتیجۀ دیگری ندارد  .

﴿ان شرالدواب عندالله الصم البکم الذین لا یعقلون﴾

بدترین جنبدگان نزد خدا ا فرادی هستند که نه گوش شنوا دارند ونه زبان گویا ، ونه عقل ودرک ،کرولال و بی عقلند .

ازآن جا که قرآن کتاب عمل است نه یک کتاب تشریفاتی همه جا روی نتایج تکیه می کند واصولاً هرموجودی خاصیتی را معدوم ، وهرزنده بی حرکت وبی اثری را مرده ، وهرعضوی از اعضای انسان که در مسیر هدایت وسعادت او اثر بخش نباشد همانند فقدان آن می شمرد ، دراین آیه نیزکسانی که گوش های سالم دارند ولی در مسیر شنیدن آیات خداو سخنان حق وبرنامه های سعادت بخش نیستند آن ها را فاقد گوش می داند و کسانی که زبان سالمی دارند اما مهر سکوت برلب زده نه دفاعی از حق میکنند ونه مبارزه های با ظالم و فساد نه ارشاد جاهل وامر به معروف ونه نهی ازمنکر ونه دعوت به راه حق بلکه این نعمت بزرگ خدا را درمسیر بیهوده گویی یا تملق وچاپلوسی در برابر صاحبان زر وزور ویا تحریف حق وتقویت باطل به  کار می گیرند هم چون افراد لال وگنگ می داند وآنان که ازنعمت هوش وعقل بهره مندند اما درست نمی اندیشند همچون دیوانگان می شمرد !

﴿قل انما اعظکم بواحده ان تقصموا الله مثنی و فرادی ثم تتفکروا ما بصاحبکم من جنه ان هو الا نذیر لکم بین یدی عذاب شدید﴾

بگو تنها شما را به یک چیز اندرز می دهم وآن این که دو نفر دو نفر ، یا یک نفر یک نفر برای خدا قیام کنید ، سپس فکر خود را به کارگیرید ، این دوست وهمنشین شما (محمد) هیچ گونه جنون ندارد ، او فقط بیم دهنده شما دربرابر عذاب شدید الهی است

ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۰
ایستاده در سیل

روایت دست‌اول امدادگران از عملیات جست‌وجو و نجات در سیل امامزاده داوود و فیروزکوه

ایستاده در سیل

همه زنده زنده سوختند

نصرت‌الدین نصراللهی تنها شاهد حادثه سقوط هواپیمای فرماندهان جنگ، از آن روز می‌گوید

همه زنده زنده سوختند

نیازمندی ها