سیاست دوگانه نخست‌وزیر هند

آنها که در جولای 2017 میزبان نخست‌وزیر هند بودند و تلاش گسترده‌ای برای توسعه روابط خود با این کشور صورت داده‌اند. نتانیاهو در بازدیدش از هند گفت گر چه رای منفی هند به انتقال سفارتخانه آمریکا از تل‌آویو به قدس، آنها را ناامید کرده است اما این رای منفی نمی‌تواند سبب تغییر روابط دوجانبه و همکاری‌های طرفین شود و سفرش به هند را نشانگر پیشرفت روزافزون روابط هند و اسرائیل در بسیاری از زمینه‌ها خواند. بی‌تردید در حالی که صهیونیست‌ها به دنبال کسب وجهه در میان کشورها می‌گردند، انگیزه‌های بسیاری برای رابطه با هندوستان دارند به ویژه این‌که به هر دری می‌زنند تا از انزوا خارج شوند. اما چرا هند رفتار دوگانه‌ای دارد و در حالی که بسیاری از کشورهای جهان از گسترش روابط با رژیم صهیونیستی پرهیز می‌کنند، با دست این رژیم را پس می‌زند و با پا پیش می‌کشد؟

در واقع، هند پیرو اصول سیاست خارجی خود مبنی بر عدم خشونت و همبستگی جهان سوم از زمان جواهر لعل نهرو، نخست‌وزیر فقید خود، به طور تاریخی از حامیان جدی فلسطینیان بوده است. هر چند، هند در سال 1950 رژیم صهیونیستی را به رسیمت شناخت، اما تا پایان جنگ سرد، رابطه دیپلماتیک با این رژیم برقرار نکرد تا سال 1992 که سفارت خود را در تل‌آویو افتتاح کرد. از سوی دیگر، این کشور که جمعیت مسلمان قابل توجهی دارد. همواره رابطه گرمی با کشورهای عرب داشت.

تحلیلگران هندی معتقدند ظهور هند به عنوان یک بازیگر قدرتمند جهانی در دوران جهانی‌شدن، سبب شده تا سیاست خارجی این کشور از قالب هنجاری به سوی عملگرایی و مبتنی بر منافع تغییر کند. به باور آنها، تغییر دورنمای بین‌المللی به‌دنبال پایان جنگ سرد و حرکت هند از پیرامون به مرکز نظام بین‌الملل در چرخش سیاست خارجی هند مؤثر بوده است. آنها جایگاه جدید هند را در شکل‌گیری سیاست خارجی نوین این کشور که به دنبال روابط متوازن با دیگر کشورهاست مؤثر می‌خوانند و بهترین نمونه این روابط متوازن را در خاورمیانه قابل مشاهده می‌دانند. به گفته آنها، هند در حالی پیوندهای تجاری، امنیتی و روابط دفاعی‌اش را با رژیم صهیونیستی افزایش می‌دهد که کشورهای عربی منابع مهمی برای درآمدزایی، اشتغال و انرژی هند بشمار می‌آیند.

آنها مثال‌هایی از سیاست به گفته‌شان متوازن هند در ارتباط با اعراب و صهیونیست‌ها را نیز عنوان می‌کنند: هند در سال 2015 در شورای حقوق‌بشر سازمان ملل متحد از رای دادن علیه رژیم صهیونیستی خودداری کرد و در جنبش عدم تعهد تلاش کرده تا فشارها بر این رژیم را تعدیل کند. از سوی دیگر، نارندا مودی، نخست‌وزیر هند در دیدار اخیرش با محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین، با حمایت از آرمان فلسطین اعلام کرد که «فلسطین باید حاکمیتی مستقل و واحد داشته باشد». هر چند او در سخنانش اشاره‌ای به «تشکیل این حکومت مستقل به پایتختی بیت‌المقدس شرقی» نکرد؛ جمله‌ای که پیش از این همواره در اظهارات مقام‌های هندی بیان می‌شد. در کنار این، مودی به عنوان اولین نخست‌وزیر هند در جولای 2017 به سرزمین‌های اشغالی سفر کرد.

در این میان، هند تلاش می‌کند روابط دیپلماتیک خود با دنیای عرب را حفظ کند. نخست‌وزیر هند، پیش از بازدید از سرزمین‌های اشغالی، به کشورهای قطر، امارت متحده عربی و عربستان سعودی سفر کرد و همچنین ولیعهد امارات را به عنوان مهمان ویژه جشن‌های روز جمهوری هند به این کشور دعوت و به گرمی از محمود عباس در دهلی
استقبال کرد.

خاورمیانه برای هند از نظر منافع تجاری، امنیتی، انرژی و دیپلماتیک اهمیت شایانی دارد. داد و ستد هند در سال‌های 2016 تا 2017 با کشورهای عربی بالغ بر 121 میلیارد دلار بوده که 25/18 درصد کل معاملات خارجی هند را تشکیل می‌دهد، در حالی که معالات هند با رژیم صهیونیستی کمتر از پنج میلیارد دلار و کمتر از یک درصد کل تجارت خارجی هند است. بر این اساس، توازنی در این رابطه مشاهده نمی‌شود و انگیزه‌های هند در گشترش روابط با صهیونیست‌ها را باید در جای دیگری جست‌وجو کرد.

از سوی دیگر، مقام‌های هندی تلاش می‌کنند در توجیه روابط دوگانه خود با اعراب و رژیم صهیونیستی، رابطه هند با هر کشوری را مستقل نشان دهند و عنوان می‌کنند: «روابط دهلی با هر کشوری مستقل و جدا از رابطه آن با دیگر کشورهاست» مودی در دیدارش از سرزمین‌های اشغالی به دیدار محمود عباس نرفت و این موضوع را در چهارچوب این روابط مستقل توجیه کرد. هندی‌ها می‌کوشند به این شیوه استقلال خود در روابط خارجی‌شان را نشان دهند، اما بعید است بازی دوگانه نخست‌وزیر هند، او را به سرمنزل مقصود برساند؛ بویژه که اروپایی‌ها هم کم‌کم از بازی‌های صهیونیست‌ها خسته شده‌اند و حنای رژیم صهیونیستی دیگر برایشان رنگی ندارد.

کمیل انتظاری
جهان