اختلال طیف اوتیسم یکی از چالشهای مهم در حوزه روانشناسی کودک است که بسیاری از والدین در سالهای اولیه رشد فرزندشان با نگرانی درباره آن مواجه میشوند. آگاهی از علائم اوتیسم در کودکان میتواند به والدین کمک کند تا زودتر مشکل را شناسایی کرده و اقدامات درمانی و حمایتی لازم را انجام دهند. در این مطلب با اقتباس از بلاگ روانشناس کودک مامانینو به طور کامل درباره نشانههای اوتیسم در سنین مختلف، تفاوتهای آن در دختران و پسران و همچنین سطوح مختلف این اختلال صحبت میکنیم.
تشخیص اوتیسم تنها بر اساس یک تست ساده امکانپذیر نیست. متخصصان برای شناسایی علائم اوتیسم در کودکان مجموعهای از ارزیابیها شامل بررسی رفتار، گفتار، ارتباط اجتماعی و واکنشهای حسی را انجام میدهند. مشاهده دقیق والدین و گزارش آنها به پزشک نیز نقش بسیار مهمی در تشخیص دارد.
برخی نشانهها ممکن است خیلی زود ظاهر شوند. اولین علائم اوتیسم در کودکان معمولاً شامل عدم برقراری تماس چشمی، نداشتن واکنش به صدا یا نام خود، و تأخیر در شروع گفتار است. این موارد بهخصوص در ماههای اولیه زندگی کودک قابل توجه هستند. شدت اوتیسم از سطح 1 (نیاز به حمایت) تا سطح 3 (نیاز به حمایت زیاد) متغیر است. همهی افراد مبتلا به اوتیسم این علامت اصلی را به یک شکل نشان نمیدهند و بعلاوه خیلی از افراد بدون اوتیسم نیز ممکن است این علائم را داشته باشند.
کودکانی که در طیف اوتیسم قرار دارند معمولاً با تأخیر در رشد زبان مواجه میشوند. آنها ممکن است اصلاً صحبت نکنند یا کلمات را بدون درک تکرار کنند. این تفاوت گفتاری یکی از بارزترین علائم اوتیسم در کودکان است.
کودکان مبتلا به اوتیسم معمولاً علاقه کمی به برقراری ارتباط اجتماعی نشان میدهند. آنها ممکن است بازی گروهی را نپسندند، به احساسات دیگران توجهی نکنند یا نتوانند دوستیهای پایدار برقرار کنند. این مشکلات یکی از اصلیترین علائم اوتیسم در کودکان محسوب میشوند.
برخی کودکان اوتیسمی نسبت به صدا، نور، بو یا حتی بافت لباس بسیار حساساند. بهعنوان مثال، ممکن است صدای جاروبرقی برایشان غیرقابل تحمل باشد. این حساسیت حسی نیز در فهرست علائم اوتیسم در کودکان جای میگیرد.
تکرار حرکتهایی مانند بالبال زدن دستها، تاب خوردن بدن یا راه رفتن روی پنجه پا از جمله رفتارهایی است که میتواند نشانه اوتیسم باشد. این حرکات غیرمعمول یکی دیگر از علائم اوتیسم در کودکان است که والدین باید به آن توجه کنند.
کودکان مبتلا به اوتیسم معمولاً به بازیهای تکراری علاقه دارند. ممکن است ساعتها یک شیء خاص را بچرخانند یا فقط به بخشی از اسباببازی توجه کنند. این سبک بازی غیرمعمول از مهمترین علائم اوتیسم در کودکان به شمار میرود.
تحقیقات نشان داده است که برخی کودکان اوتیسمی ویژگیهای خاصی در چهره خود دارند؛ هرچند این ویژگیها قطعی نیستند. اما توجه به این نکته میتواند در کنار سایر علائم اوتیسم در کودکان برای تشخیص مفید باشد.
در ادامه نشانه های اوتیسم در سنین مختلف را بررسی میکنیم:
در این سن، نوزاد معمولاً باید لبخند اجتماعی داشته باشد. عدم لبخند یا واکنش به اطراف میتواند اولین علائم اوتیسم در کودکان در 6 ماهگی باشد.
نبود صداهای نامفهوم یا واکنشهای هیجانی نسبت به والدین میتواند در این سن هشداردهنده باشد.
اگر نوزاد هنوز به نام خود واکنشی نشان نمیدهد یا علاقهای به اشاره و ارتباط چشمی ندارد، احتمال اوتیسم مطرح میشود.
نبود کلمات ساده مانند "مامان" یا "بابا" یکی از علائم اوتیسم در کودکان در این بازه است.
کودکانی که در این سن قادر به جملهسازی نیستند یا رفتارهای تکراری شدیدی دارند، ممکن است در طیف اوتیسم باشند.
در این دوران مشکلات ارتباط اجتماعی، بازیهای تکراری و عدم همدلی بیشتر آشکار میشود.
در سنین بالاتر، مشکلاتی مانند ناتوانی در درک شوخی، عدم علاقه به گفتگوهای گروهی و تمرکز شدید روی موضوعات خاص بیشتر دیده میشود. این ویژگیها جزو علائم اوتیسم در کودکان و نوجوانان هستند.
هرچند اوتیسم معمولاً در کودکی تشخیص داده میشود، اما برخی بزرگسالان نیز بدون تشخیص باقی ماندهاند. مشکلات در روابط اجتماعی، حساسیتهای شدید و علاقه افراطی به موضوعات خاص، از جمله نشانههای اوتیسم در بزرگسالی است.
دختران مبتلا به اوتیسم ممکن است نشانههای کمتری نسبت به پسران بروز دهند و به همین دلیل دیرتر تشخیص داده شوند. این تفاوتها اهمیت بررسی دقیقتر علائم اوتیسم در کودکان دختر را نشان میدهد.
پزشکان معمولاً بین 18 ماهگی تا 3 سالگی میتوانند اوتیسم را تشخیص دهند. البته شدت علائم، سطح اختلال و همکاری والدین در گزارشدهی تأثیر زیادی در زمان تشخیص دارد.
علائم بچه های اوتیسم در طیفهای خفیف تا شدید فرق دارد. اختلال طیف اوتیسم (ASD) در سه سطح اصلی دستهبندی میشود که هر کدام نشانهها و نیازهای حمایتی خاص خود را دارند:
کودک توانایی برقراری ارتباط دارد اما نیازمند حمایت است.
مشکلات بیشتری در گفتار و رفتار دیده میشود و کودک نیازمند حمایت مداوم است.
در این سطح کودک تقریباً به طور کامل در برقراری ارتباط و رفتارهای روزمره به حمایت نیاز دارد.
تحقیقات نشان میدهد که عوامل ژنتیکی نقش مهمی در بروز اوتیسم دارند، هرچند عوامل محیطی نیز بیتأثیر نیستند.
اگر والدین هرکدام از نشانههای ذکر شده را در فرزندشان مشاهده کنند، بهتر است بدون تأخیر به متخصص رشد و روانشناس کودک مراجعه کنند. تشخیص زودهنگام علائم اوتیسم در کودکان میتواند مسیر درمانی مؤثرتری را فراهم کند.
این مطلب تبلیغاتی و از سوی سفارش دهنده تهیه شده است و موسسه جام جم مسئولیتی درباره چارچوب و محتوای آن ندارد.