یک روز در مرکز اجتماع درمان مدار ترک اعتیاد بانوان چیتگر

تیزی «شیشه» بیخ گلوی زن‌ها

قطار شهری از پشت دیوارهای فلزی مرکز ترک اعتیاد به شیشه زنان چیتگر باشتاب می‌گذرد و حرف‌های من با یکی از روا‌ن‌شناس‌ها که به استقبالم آمده، در غوغای جنگ تن به تن چرخ‌ها و ریل‌ها، گم می‌شود.
کد خبر: ۵۴۳۸۰۰
تیزی «شیشه»  بیخ گلوی زن‌ها

آن طرف دیوارهای مرکز، زن‌هایی بی‌لبخند، بی‌تاب و کرخت، قدم می‌زنند یا روی نیمکت‌های سیمانی حیاط لم داده‌اند و با چشم‌هایی گودافتاده و بی‌حال، به خاطره‌های رنگ پریده‌ای خیره شده‌اند که مثل واگن‌های قطار از جلوی چشم‌هایشان می‌گذرد.

وقتی رسیده‌ام که ورزش صبحگاه تمام شده، موسیقی اما تسکین درد خماری زن‌هاست و به همین خاطر هنوز از بلندگوهای حیاط پخش می‌شود.

پشت در آهنی، اتوبان تهران ـ کرج است که دو طرفش را کاج‌هایی تنک پوشانده‌اند. مردم گفته‌اند گاهی معتادها میان آنها، دور هم جمع می‌شوند و مواد مخدر مصرف می‌کنند، اما این طرف در آهنی، مرکز اجتماع درمان مدار ترک اعتیاد بانوان چیتگر، امن و پاکیزه است آنقدر امن که آخرین پناهگاه زن‌های معتاد به شیشه شده است تا داوطلبانه دوره ترک اعتیادشان را بگذرانند.

من هم با تو درد می‌کشم

در حیاط ایستاده‌ام و سنگینی نگاه ده‌ها چشم خسته را حس می‌کنم. مددیاری که پالتوی سرخ پوشیده، به یکی از زن‌ها می‌گوید: «یادت نمی‌آید دیروز با بیل دنبالم کرده بودی مرا بزنی؟ تو می‌دانی وقتی سرت را به دیوار می‌کوبی، انگار من سرم را به دیوار می‌کوبم؟ می‌دانی من هم همراهت درد می‌کشم؟»

زن می‌لرزد، «ببخشید... دیوانه شده بودم... اعصابم زود به هم می‌ریزد.» برای مددیار، پرخاشگری‌های بیمارش طبیعی است. رو به من نجوا می‌کند: «در دوره ترک، گاهی از این اتفاق‌ها می‌افتد. آنها عصبی هستند.»

زنی دیگر از راه می‌رسد با پوستی چروک خورده و سوخته از آفتاب خیابان‌خوابی. منتظر ملاقات روان‌پزشک مرکز است و بریده بریده گله می‌کند که چون در حال ترک است باید بیشتر چای بخورد.

عاطفه حمزه، روان‌شناس و مدیر مرکز، لبخند می‌زند که «چشم» و در اتاق جهت‌یابی را آهسته می‌بندد و تعریف می‌کند که زن‌ها وقتی در مرحله جهت‌یابی هستند کم‌حوصله می‌شوند و بیشتر غر می‌زنند.

مرحله جهت‌یابی دوره‌ای 15-10 روزه است که تازه‌واردها به محض ورود به مرکز می‌گذرانند تا سم از جسمشان خارج شود و علائم فیزیکی اعتیاد در بدنشان از بین برود، اما وابستگی روحی به مواد مخدر همچنان باقی می‌ماند و به همین خاطر باید آنقدر در مرکز بمانند که دوره 28 روزه اقامتشان تکمیل شود. حمزه می‌گوید: «بیماران در مدت ترک، راه‌های کنترل خشم را یاد می‌گیرند چون شیشه آنها را پرخاشگر کرده است.»

کابوس‌های کریستالی

زن‌ها در مرکز، علاوه بر کنترل خشم، یوگا، نرمش‌های روزانه و برخی حرفه‌ها را یاد می‌گیرند، مثل طاهره که یاد گرفته است قالی ببافد. او نوزده ساله است. از وقتی یادش می‌آید خیابان خواب بوده و هنوز کابوس تعرض غریبه‌ای را به خود در دوران کودکی به یاد می‌آورد بخصوص وقت‌هایی که خمار می‌شود و سر تا پا پر از خشم و تنفر.

حالا طاهره وقتی روی تار و پود بافته‌هایش دست می‌کشد، دلش آرام می‌گیرد و دیگر وسوسه شیشه وادارش نمی‌کند برای فرار از مرکز نقشه بکشد.

روان‌شناس شیشه‌ای

آتنا، حوصله قالی بافتن ندارد، اما عاشق کلاس‌های کنترل خشم است. به سی و‌دو ساله‌ها نمی‌ماند. مصرف شیشه باعث شده پوستش پر از شیارهای عمیق شود و زیر چشم‌هایش سیاه.

اعتیاد برای آتنا یادگاری از شوهر معتادی است که مدت‌ها پیش از او جدا شده. زن، در نوجوانی ازدواج کرده اما همیشه به اعتیاد مردش اعتراض می‌کرده تا شبی که دندان درد داشته است و مرد پیشنهاد کرده تریاک بکشد و بعد آتنا به تریاک خو گرفته است.

سال‌ها طول کشیده است تا او بتواند اعتیادش را ترک کند؛ دانشگاه برود و در رشته روان‌شناسی تحصیل کند و از شوهرش جدا شود، اما طلاق و دور ماندن از دو پسر کوچکش، افسرده‌اش کرده است و یک شب به توصیه چند رفیق معتادش، پایپ شیشه را دستش گرفته و نفس عمیق کشیده است. «در طول سه سال، شش بار ترک کرده‌ام... غصه دوری از بچه‌هایم مرا دیوانه می‌کند.»

مصرف شیشه، حافظه آتنا را بشدت ضعیف کرده است. هرازگاه به جایی خیره می‌شود و به یاد نمی‌آورد که درباره چه چیز صحبت می‌کرده و طبیعی است که توهم‌هایش را هم به یاد نیاورد.

پزشک شیشه‌ای

برخلاف آتنا، آیناز سی‌وپنج ساله توهم‌هایش را به یاد دارد و گرچه تقریبا اعتیادش را ترک کرده اما هنوز گاهی مرز خیال و واقعیت را گم می‌کند. آیناز در مجارستان، در یکی از رشته‌های پزشکی درس خوانده و پیش از اعتیاد به سه زبان زنده دنیا تسلط داشته است. «همزاد داشتم. توی دستشویی زندگی می‌کرد. یک‌بار گفت باید موهایم را از ته بتراشم. من قدرت ویژه دارم. شیشه که می‌زدم، ارواح می‌آمدند با گریه می‌گفتند با خودت این‌طوری نکن دختر!»

او هم نخستین بار شیشه را برای فراموش کردن غصه طلاقش مصرف کرده است. مواد مخدر با از بین بردن آب میان بافتی بدن آیناز باعث شده صورتش بشدت لاغر شود، اما چربی‌های بدنش به شکل توده‌هایی غیرطبیعی و بزرگ باقی مانده است: «دائما از پشت در صدای پچ‌پچ کسانی را می‌شنیدم که علیه من توطئه می‌کردند. برای همین خودم را در اتاقم حبس می‌کردم.»

بزن بهادر شیشه‌ای

«از جوانی بزن بهادر بودم. خودم را شبیه پسرها می‌کردم می‌رفتم بزن بزن، قمه هم می‌کشیدم.» آتیه سخت حروف را تلفظ می‌کند چون لثه‌هایش سیاه شده و بیشتر دندان‌هایش ریخته است.

42 ساله است با موهای سفید ژولیده و چشم‌هایی درشت و مات: «22 سال مصرف‌کننده بوده‌ام. مشروب، تریاک، هروئین، کوکائین، کراک، حشیش، ماری‌جوانا... برای درآوردن خرج شیشه قاچاق کردم و سه بار افتادم زندان. سرجمع هشت سال توی زندان آب خنک خورده‌ام.»

زن، دخترکی دارد که حالا باید پانزده ساله باشد و شنیده بهزیستی او را به خانواده‌ای امین سپرده است. آخرین خاطره او از دخترکش، دوران نوزادی‌اش است که دوستان معتادش برای تسکین دل‌درد کودک آنقدر توی صورتش دود مواد مخدر دمیدند که به خواب رفت. زن‌های مرکز ترک اعتیاد به شیشه مرکز چیتگر مایل نیستند از آینده حرفی بزنند، اما حمزه، مدیر مرکز می‌گوید: «برخی از زنان اینجا، هیچ‌کسی را ندارند و کاری هم برایشان پیدا نمی‌شود و به همین خاطر ماه‌ها اینجا می‌مانند.»

مرگ که نیست

وقت برگشتن زنی با دختر 18-17 ساله‌اش جلوی در آهنی مرکز، نشانی آزمایشگاهی را می‌پرسد. باهم در حاشیه اتوبان قدم می‌زنیم. در طول راه، دختر بهت‌زده و ترس خورده، اطراف را می‌پاید و پوست لب‌های بی‌رنگ ترک خورده‌اش را می‌کند و با خودش حرف می‌زند. می‌پرسم «شیشه مصرف می‌کنی؟»

می‌گوید: «اول الکل و قرص اکستازی می‌خوردم. یک‌بار شیشه زدم دیگر خلاص نشدم.» مادر می‌گوید: «مرگ که نیست. ترک می‌کند. دلم روشن است ترک می‌کند.»

دختر زمزمه می‌کند: «شیشه خلاصی ندارد. یک دم که گرفتی، دیگر نمی‌توانی ولش کنی.» و مادر طوری که انگار حرف‌هایش را نشنیده، تکرار می‌کند: «مرگ که نیست... ترک می‌کند... دلم روشن است...»

مریم یوشی‌زاده - گروه جامعه

newsQrCode
ارسال نظرات در انتظار بررسی: ۰ انتشار یافته: ۹
مهدی
Canada
۱۱:۴۹ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۶
۰
۰
خیلی خوب بود.عالی به نگارش در آمده بود
كتایون مافی
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۰۱ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۶
۰
۰
مرگ نیست اما از مر گ بدتر است
سید علی آذین
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۲۳ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۶
۰
۰
سلام واقعا ناراحت كننده است. كاركنان این مراكز خیلی زحمت می كشند و جا دارد یك خدا قوت جدی به آنها گفت. ولی در زمینه آسیب های اجتماعی، این مراكز نقش ناجیانی را دارند كه سعی می كنند افرادی را كه در رودخانه ای پرخروش افتاده اند و دست و پا می زنند نجات دهند. مداخلات اصلی باید در جایی اتفاق بیافتد كه مانع از افتادن این افراد در رودخانه شود. تعیین كننده های اجتماعی سلامت موضوعات بسیار مهمی هستند. افتادن این افراد به رودخانه با عوامل زیرمرتبط است: اختلاف طبقاتی و شیب اجتماعی، تبعیض و محرومیت اجتماعی، بیكاری یا عدم امنیت شغلی و تامین اجتماعی، محیطی سرشار از استرس و اضطراب و احساس ناامنی، شرایطی كه فرد در آن رشد كرده و مهارت هایی كه آموخته و بالاخره میزان سرمایه اجتماعی و حمایتی كه فرد از اطرافیان دریافت می كند. آیا كارنامه قابل دفاعی داریم؟
اسعدی بیگی
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۲۳ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۶
۰
۰
خیلی خیلی عالی بود؛ بیش از تبلیغ و حرف های تكراری؛ این نوع مطالب قطعا خیلی اثرگذارتر از حرف های چند مسئول است
خلیلی
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۴۳ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۷
۰
۰
سلام و خسته نباشید از تهیه گزارش شما.می خوام از زحمات مدیر مركز تشكر كنم و بگویم نجات یه فرد معتاد تنها نجات یك نفر نیست بلكه نجات یه خانواده ویه جامعه هست ولذتی كه بعد از ترك هر یك از این افراد به انسان دست میدهد وصف ناپذیر هست چون من وتعدادی از دوستانمان در این راه برای نجات خانواده های اسیر در بیماری نهایت تلاش خودمونو می كنیم و خوشبختانه خانواده های زیادی از این بلای خانمانسوز نجات یافتن.و نباید به این افراد بی توجه باشیم
مهدی
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۵۳ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۷
۰
۰
به امید رهایی تمامی معتادان جهان مخصوصا ایرانی ها
نگار
Iran, Islamic Republic of
۱۰:۰۳ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۷
۰
۰
بیشتر بنویسید آگاهی مردم در مورد مواد مخدر صنعتی و عوارض آن كم است. با تشكر
ملیحه
Iran, Islamic Republic of
۱۰:۴۰ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۷
۰
۰
با خواندن متن و در واقع با یادآوری دیده هامان ما هم درد كشیدیم !
دكتر ارمان
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۴۸ - ۱۳۹۱/۱۲/۰۸
۰
۰
ای خدا این نویسنده مطلب و نوشتار كاربران چقدر رومانتیك نقد و نصیحت و پند حكیمانه داره باید خدمت دوستان گرامی عرض كنم بشر تا بوده همیشه برای از بین بردن ترس و غم خود اسیر مسكن ها بوده پس وقتی كه عیش و لذت اون رو می بره باید هم درد و رنجش رو بكشه مثلا یك داوطلب كنكور با شیشه كشیدن لذت قبولی یكی دیگه رو به عزا تبدیل میكنه باید هم كنج بیمارستان درد بكشه

نیازمندی ها