رقابت صوفي، درآمدي بر سال جهاني نجوم‌

عبدالرحمن صوفی رازی کیست؟

ابوالحسن عبدالرحمن عمربن محمد بن سهل صوفی رازی، معروف به عبدالرحمن صوفی رازی یکی از چهره‌های برجسته تاریخ ستاره‌شناسی ایران است. او رصدگری توانا و دانشمندی برجسته بود که در فاصله سال‌های 903 تا 986 میلادی زندگی می‌کرد. او علاوه بر فعالیت در رصدخانه‌های دوران خود، کتاب دقیقی به نام صور الکواکب را به نوشته تحریر در آورد و در آن ضمن ثبت قدر، رنگ و موقعیت ستاره‌ها به اصلاح ایرادهای بطلمیوس در کتاب مجسطی پرداخت و در عین حال ستاره‌های جدیدی را ثبت و رصد کرد. او در همین حال مجموعه جدیدی از اجرام مه آلود آسمان به نام سحابی‌ها و برای نخستین بار کهکشان امره المسلسله را زیر نام سحابی ثبت کرد.

عبدالرحمن در سفرهای طولانی خود به عرض‌های جنوبی‌تر رفت و اجرام جدیدی را مشاهده کرد که معروف‌ترین آنها ابرماژلانی بزرگ است. او این کهکشان همسایه را با نام البکر ثبت کرد و در کنار آن 9 جرم دیگر را برای نخستین‌بار به نام سحابی در فهرست خود آورد. از معروف‌ترین اجرام غیر ستاره‌ای ثبت شده توسط او می‌توان به خوشه دوتایی خی و هاش، خوشه چوب لباسی و کهکشان آندرومدا اشاره کرد. عبدالرحمن علاوه بر صورالکواکب ده‌ها رساله و کتاب دیگر نیز تالیف کرده بود.

مجموعه رصدهای عبدالرحمن نه تنها در زمان خود او مورد استناد قرار می‌گرفت که با گذشت هزار‌سال از عصر او به واسطه دقتی که در ثبت آنها لحاظ شده است برای بررسی تغییرات موقعیت ستاره‌های نزدیک و همچنین تغییر قدر و رنگ ستاره‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. انجمن بین‌المللی نجوم به پاسداشت خدمات علمی عبدالرحمن صوفی رازی، دهانه‌ای را در 1/22 جنوبی و 7/12 شرقی بر سطح ماه به نام این دانشمند ایرانی نامگذاری کرده است.

دومین رقابت صوفی‌

این رقابت بامداد روز پنجشنبه 7 شهریورماه در دانشگاه زاهدان آغاز به کار کرد. پس از سخنرانی‌های افتتاحیه و مراسم سنتی محلی، برنامه ویژه این رقابت که تقدیر از دکتر محمد رضا خواجه‌پور بود، برگزار شد. دکتر خواجه‌پور، اخترشناسان برجسته کشور، نقش گسترده‌ای در ترویج نجوم در ایران ایفا کرده است.

وی سال‌ها پیش با ترجمه کتاب نجوم به زبان ساده مرجعی معتبر برای اخترشناسان آماتور ایرانی فراهم آورد که هنوز هم در رده پر فروش‌ترین منابع برای منجمان آماتور به شمار می‌رود.

در این آیین پس از سخنرانی دکتر خواجه‌پور، تقدیر ویژه‌ای از سوی جمعیت منجمان مهبانگ و انجمن نجوم ایران به پاس سال‌ها تلاش وی به عمل آمد. رصدگران، عصر به محل برگزاری رقابت عازم شدند و تا صبح رقابت خود را زیر آسمان تاریک دامنه تفتان و در 2 رده تلسکوپ‌ها و دوربین‌های دوچشمی آغاز کردند.

سرانجام در بامداد و با طلوع خورشید، هیات داوران که جمعی از رصدگران باسابقه و برتر ایرانی بودند، نتایج این رقابت را مشخص کردند.

در رده دوربین دوچشمی، تیمور سیف‌اللهی برگزیده 3 دوره پیشین رقابت مسیه از تهران توانست با کسب 152 امتیاز از مجموع 153 امتیاز مقام اول این رده رقابت صوفی را به خود اختصاص دهد.

پس از وی مجید قهرودی از کاشان و حمیدرضا هادیان از تهران به ترتیب با 150 و 145 امتیاز مقام‌های دوم و سوم رده دوربین دوچشمی رقابت صوفی را کسب کردند.

اما در بخش تلسکوپی رقابت بین شرکت‌کنندگان بسیار نزدیک‌تر بود به طوری که حامد سلیمانی و صبا رهبر از تهران با 152 امتیاز به مقام نخست رسیدند و مقام دومی با اختلافی اندک و 5/151 امتیاز بین 3 گروه تقسیم شد.

احمدرضا رستمی‌زاده و محمدعلی خیامیان از کرمان، سمیه اصغرپور و هدیه یعقوبی از مشهد به همراه یکی از کم سنترین رصدگران، ندا رئیسی از شاهرود، به طور مشترک مقام دوم این رقابت را به دست آوردند.

در این رقابت 5/0 امتیاز زمانی لحاظ می‌شود که جرم در ابزار اپتیکی رویت نمی‌شود، ولی راستای ابزار رصدی دقیقا به سوی آن جرم سماوی است.

بازدید از دامنه‌های تفتان، شهر سوخته و دیدنی‌های استان، پایان بخش دومین رقابت رصدی صوفی ایران بود؛ اما گام بزرگ بعدی، برگزاری این رقابت به طور منظم و بویژه در سال جهانی نجوم خواهد بود که باید از امروز برای آن برنامه‌ریزی کرد.

پیام انوشه انصاری به دومین رقابت صوفی ایران‌

دوستان منجم‌

از نخستین لحظه‌ای که چشمان بشر به روی آسمان زیبای شب و ستارگان درخشانش گشوده شد، این تصویر زیبا منبع الهام‌بخش تخیلات او شد. ابتدا تصور کردیم خدایان نظاره‌گر ما هستند سپس تصاویر و اشکال خدایان و مخلوقات اسطوره‌ای را دیدیم و پنداشتیم این آنها هستند که سرنوشت ما را رقم می‌زنند.

اما با رشد اندیشه و تفکرمان دریافتیم اینها نه خدایان که ستارگان و سیاراتی همانند خورشید و خانه‌مان  سیاره زمین  هستند؛ هرچند خودبینی و تکبرمان ما را تا جایی سوق داد که خیال کردیم ما در مرکز کهکشان قرار داریم و همه چیز حول محور ما می‌گردد.

شاید دریافتن این مساله که دنیا به دور ما نمی‌گردد، یکی از ژرف‌ترین دریافت‌های تاریخ بشر بود.نجوم به ما آموخت ما ذره غباری گم شده در میان میلیون‌ها ستاره دیگر هستیم و با نشان دادن جای انسان در کهکشان بیکران، به ما درس تواضع و فروتنی داد.

هیچ چیز به اندازه دیدن سیاره‌مان  زمین  از فضا به انسان احساس تواضع نمی‌دهد.در طول تاریخ آنچه همیشه ثابت مانده این است که ما در آسمان به دنبال پاسخ‌هایمان می‌گردیم؛ پاسخی برای مبدا حیاتمان، پاسخی برای آنچه انتها در انتظار ماست و دلیلی برای حضورمان میان میلیون‌ها ستاره دیگر.

پس به شما تبریک می‌گویم برای تلاش و جستجویتان به دنبال رسیدن پاسخی به این پرسش‌ها و امیدوارم قوه تخیلتان راهنمای شما در یافتن آنها باشد و این آگاهی جدید را با دیگر عاشقان فضا تقسیم کنید.

یک موجود خاکی عاشق ستاره‌ها
انوشه

پوریا ناظمی