• 0 1
  • 0

نگاهی به اثرات و نقش استرس و امور تنش‌زا بر افزایش مرگ و میر

چالش‌های «فراروانی» در زندگی انسان‌های امروزی

سه شنبه 12 خرداد 1394 ساعت 12:07
جام جم سرا- امروزه عوامل نوظهوری در شیوه زندگی نمود یافته و با ارتقای کیفیت جنبه‌هایی از زندگی و سرعت اجرای بسیاری از انسان‌ها همراه شده است. این نمودها برای بسیاری از مردم، مایه احساس پیشرفت و کنترل بر محیط است. با این حال، برخی گام‌های روبه‌جلو تبعاتی دارد که سلامت فرد و جامعه را دربرمی‌گیرد.

انکار روند رو به فزونی عوامل تنش‌زای زندگی روزمره ناشدنی است و با گسترش و تنوع هرچه بیشتر امکانات، عاملان شکل‌گیری استرس بیشتر و بیشتر می‌شود.

درباره نقش استرس در افزایش فرسودگی افراد، افت کیفیت زندگی، بالا بردن شاخص‌های مشکلات اجتماعی، افزایش فراوانی بیماری‌های جسمانی و روانی و حتی افزودن نرخ مرگ‌ومیر یافته‌ها و شواهد بسیاری موجود است و اجماعی در این مورد مشاهده می‌شود. البته این نقش استرس در میان افراد مختلف جامعه کاملاً متفاوت است و عواملی چون اختلاف در وضع بیولوژیک، زمینه‌های اجتماعی و خانوادگی، و باورهای فردی تصویری رنگارنگ از تنوع نقش استرس در زندگی انسان‌ها می‌نگارد. وضع روانی هر یک از اعضای جامعه بر مبنای همین عوامل شکل می‌گیرد و با تغییر میزان مواجهه با عوامل تنش یا استرس، تغییر می‌کند. به این ترتیب، زندگی امروز با چالش‌های روانی نوظهوری متناسب با شکل، ماهیت و میزان استرس‌های دنیای جدید رویاروست؛ اما سخن پیش رو در مورد این چالش‌ها نیست، بلکه برای معرفی چالش‌هایی است که نگارنده آن را «فراروانی» می‌خواند.

نخست، منظور از این واژه؛ به‌ طور خیلی خلاصه، کارکردی از مغز که قابل اندازه‌گیری، فرضیه‌سازی و پژوهش تجربی است و بکلی متفاوت از «روح». در این‌جا واژه «فراروانی» با معادل «metapsychic» می‌آید و در ردیف واژه‌هایی چون فرانگرانی، فراشناخت و فراحافظه، از پیشوند «فرا» (meta) بهره می‌گیرد.

لازم به یادآوری است که در این‌جا مراد از فرا روان، مفهومی عرفانی یا ماورایی نیست؛ آن‌گونه که برخی چنین برداشت‌هایی از واژه‌های مشابه داشته‌اند. در این‌جا موضوع روان و فراروان در ارتباط با روان‌پزشکی و روانشناسی دیده می‌شود.

فرانگرانی، فراشناخت و فراحافظه به نگاه فرد به نگرانی‌ها، شناخت‌ها و وضع حافظه خود می‌پردازد. به‌طور نمونه، فردی را تصور می‌کنیم که نگران است ولی از بابت این نگرانی شکایت یا آزردگی خاطری ندارد؛ به عبارتی ساده‌شده، «نگران نگرانی خود نیست». در این فرد «فرانگرانی» (metaworry) مشهود نیست و می‌تواند حالتی هنجار به حساب آید، نه وضعیتی بیمارگونه و نیازمند مداخله یا درمان.

اما چالش‌های فراروانی فرا روی انسان امروز. موضوع این است که چالش‌های ما در ارتباط با تنش‌های زندگی جدید و اثرات بدنی آن‌ها (روانی، غیر روانی و مرگ)، به خود این تنش‌ها و اثرات مستقیم آن‌ها بر انسان محدود نمی‌شود، بلکه چگونگی نگاه انسان‌ها و جامعه به این اثرات و برداشت آن‌ها از موضوع باید اثری چشمگیر بر دامنه و میزان اثرگذاری استرس بر چگونه زیستن آدمی داشته باشد.

باورهای ما در بسیاری از موارد تعیین‌کننده اثر تنش‌هاست. مطالعه کلر (Keller) و همکارانش حاکی از افزایش نرخ مرگ‌ومیر در افراد دچار استرس‌های شدید محیطی است، اما این افزایش مرگ‌ومیر محدود به افرادی بوده که اثر تنش‌های محیطی را بر سلامت خود «زیاد» ارزیابی کرده بودند. همچنین افزایش مرگ‌ومیر در افراد دچار استرس‌های اندک که اثر تنش‌های محیطی را بر سلامت خود «زیاد» ارزیابی کرده بودند دیده شد.

از سوی دیگر، نرخ مرگ‌ومیر در میان کسانی که باوری در مورد اثر مضر تنش‌های محیطی بر سلامت خود نداشتند افزایش نداشت؛ چه تنش زیادی را در زندگی اخیر خود تجربه کرده بودند و چه تنش اندکی. هرچند تفسیر نتایج پژوهش‌هایی از این دست پیچیده و فراتر از حوصله این یادداشت است، این مطالعات اهمیت باورها و برداشت‌های ما را در ارتباط با رویدادهای زندگی نشان می‌دهد و آن را تعیین‌کننده می‌داند.

در همین راستا، جالب است که نشان داده شده، داشتن رفتارهای یاری‌رسان داوطلبانه به دیگران مانع از آثار مضر استرس بر روان انسان می‌شود؛ اما جالب‌تر آن است که رفتارهای یاری‌رسان مذکور زمانی این اثر مفید را نشان می‌دهد که فرد نگاه مثبتی به دیگران و به انجام چنین رفتارهای خیرخواهانه‌ای برای آن‌ها داشته باشد! به بیان دیگر، در این‌جا هم «الاعمال بالنیات».

در شرایطی که وجود این باورهای ما است که بخشی از پیامد آن‌ها را می‌سازد و حتی تنش‌های متوسط ممکن است با افزایش انعطاف‌پذیری و مقاومت انسان در برابر ناملایمات همراه باشد، روشن است که آموزش‌دهندگان جامعه- آموزگاران و سایر منابع مورد وثوق مردم و به‌ویژه رسانه‌های عمومی- در این دنیای پرتنش نقشی بالقوه تعیین‌کننده دارند.

به عبارت دیگر، با توجه به نقش مشخص این منابع در انتشار اخبار و شکل‌دهی باورهای عمومی، همان‌ها می‌توانند جایگاهی تعیین‌کننده در طراحی چالش‌های فراروانی جامعه یا مهار آن‌ها و بنابراین در بنا ساختن سطح «سلامت روان» مردم داشته باشند؛ همان شاخصی که در تعیین قابلیت‌های فردی، کیفیت زندگی، سلامت کلی جسمانی و حتی طول عمر افراد جامعه شاخص است. (امیر شعبانی - روان‌پزشک و استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران/ شهروند)


*انتشار مطالب خبری و تحلیلی رسانه‌های داخلی و خارجی در «جام جم سرا» لزوماً به معنای تایید یا رد محتوای آن نیست و صرفاً به قصد اطلاع کاربران بازنشر می‌شود.

به اشتراک گذاری
کد خبر : 1965561626176840636
لینک کوتاه :

ارسال نظر

  • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
  • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
  • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
  • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
تصویر امنیتی:

پربازدیدها

آخرین مطالب همه سایت

ضمیمه این هفته