در جهان امروز كه شايد مجموع هويت جمعي بسياري از مرزها و مساحت جغرافيايي تعيين شده به چند دهه يا نهايت چند صد سال نميرسد، وقتي ميگوييم مردمي چند هزار سال تمدن و تاريخ دارند يعني اين ملت مزيتهايي داشته و دارند كه به واسطه آنها توانسته اند در طول تاريخ و در برابر تهديدهاي مختلف مقاومت كنند و به بقاي خود ادامه دهند.
بر خلاف آنچه در ظاهر به نظر ميرسد شرط اصلي و داستان بقا تنها تهاجم و جنگ نيست، همان طور كه مردمان ايران همواره در طول تاريخ مردمي صلح دوست، اهل فرهنگ و تاجر پيشه بوده اند تا مهاجم و جنگجو.
به گواه تاريخ، مردمان ايران با هوشمندي خاص خود و با تهديد شناسي بهنگام در بسياري از مقاطع و دورانها از رخدادهاي فراواني به سلامت و پيروز عبور كردهاند.
به بيان ديگر فرهنگ داراي ويژگي شايد منحصر به فردي است كه توانايي پاسخگويي به نيازهاي بشر را همواره و در هر شرايطي داشته و دارد. در جهان امروز اين فرهنگ تبديل به يك قدرت نرم شده است و هر جامعهاي كه از انسجام فرهنگي بيشتري برخوردار باشد، توانايي بيشتري نيز براي بهره گيري از امكاناتش دارد.
روز گذشته و در همين زمينه سردار جلالي، رئيس سازمان پدافند غيرعامل كشور در گفتگويي مفصل با تاكيد بر اهميت جنگ نرم؛ به راهاندازي رشتههايي در دانشگاهها اشاره و از فناوريهاي نوين، به عنوان ابزاري ياد كرده كه ميتوانند در شرايط تهديد به دليل ايجاد وابستگي، به ما آسيب وارد كنند.
به نظر ميرسد سازمان پدافند غيرعامل ابتدا و حتي پيش از توليد علم در دانشگاهها بايد روي 2 نكته مهم و اساسي سرمايهگذاري جديتري داشته باشد؛ نخست تهديد شناسي بهنگام و همه جانبه است به عنوان مثال همان طور كه خود سردار جلالي اشاره كرده، بسياري از فناوريهاي نوين در عرصه ارتباطات در ذاتشان پتانسيل تبديل شدن به يك تهديد جدي را در شرايط خاص دارند مانند سيستمهاي عامل و نرم افزارهاي گوناگون كه بسيار آسيبپذيرند و ضرورت ساختن يك سيستم عامل بومي و داخلي را به شكلي فراگير حداقل در مناسبات دولتي و اطلاعاتي گواهي ميدهند.
اما نكته دوم كه حتي مهمتر از نكته نخست مينمايد، فرهنگ سازي و ترويج ادبيات دفاع غير فعال است. به عبارتي بايد بدانيم گروه هدف جنگ نرم و برنامهريزي فرهنگي دشمنان ما اقشار مختلف و طبقه عام جامعه است و اين را بسادگي ميتوان در نوع فعاليت رسانهاي، حوزه تبليغات، شيوه الگوهاي ارتباطي و ايجاد جنگ رواني در شبكههايي مانند بي بي سي، صداي آمريكا و.... رصد كرد يا با يك جستجوي نه چندان ساده ميتوان تا حدودي متوجه شد كه 50 ميليون دلار مصوب آمريكايي در كجا و براي چه مواردي هزينه ميشود.
با توجه به اين نكات بايد تاكيد كرد كه پدافند غيرعامل موضوعي خاص و براي دانشگاه و نخبگان نيست و نبايد هم باشد بلكه به طور مستقيم با مردم در ارتباط است و آنچه اهميت دارد توسعه فرهنگي و ادبيات پدافند غيرعامل با استفاده از ابزارهاي گوناگون رسانهاي و حتي تشكيل معاونتي مشخص به همين نام در دل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و حتي ديگر نهادها و سازمانهاست. محور قرار دادن پدافند غيرعامل در متن و حاشيه تمام برنامههاي فرهنگي نيز تا حدود زيادي باعث ميشود انسجام فرهنگي در كشور بيش از پيش ايجاد شود.
سينا علي محمدي