stats
  • 0

با کمال محامدپور ، رئيس ستاد توسعه فناوري اطلاعات معاونت علمي رياست جمهوري

بدون بخش خصوصي نمي‌توان کار کرد

شنبه 25 تیر 1390 ساعت 09:00
اشاره: با توسعه ارتباطات در دنیای امروز فقط کمیت نیست که شاخصه توسعه به شمار می‌رود، بلکه با گسترش روزافزون ارتباطات و فناوری اطلاعات شاخص‌های توسعه‌ای دستخوش تغییرات شده‌اند.

با توسعه کمی و کیفی ارتباطات سیار ، اینترنت و افزایش ضریب نفوذ آن دستیابی به شاخص‌های توسعه آسان‌تر شده است.

آنچه در ذیل می‌آید حاصل گفت‌وگو با کمال محامدپور ،‌ رئیس ستاد توسعه فناوری اطلاعات معاونت علمی ریاست ‌جمهوری در این باره  است.

زیرساخت‌های ارتباطی و علمی کشور در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) هم‌اکنون در چه وضعیتی قرار دارد؟

در رابطه با زیرساخت‌های ارتباطی و علمی کشور کارهای زیادی انجام و اقدامات زیادی صورت گرفته است که عمده آنها در دولت نهم بود و ما جهشی را در وضعیت مخابراتی کشور داشتیم که قابل انکار نیست. برای نمونه در بخش مخابرات سیار یا در بخش فیبر نوری و مقداری هم در اینترنت توسعه‌یافتگی داشتیم، اما نکته بسیار مهم این که این پیشرفت‌ها کمی بوده است. در دنیا امروزه چیزی که بعنوان شاخصه‌های توسعه فاوا برشمرده می‌شود فقط کمیت نیست. وقتی کشوری اعلام می‌کند فلان تعداد موبایل در کشور داریم باید پاسخ بدهد که چه تعداد سرویس‌هایی ارائه می‌شود؟ کیفیت این ارتباط چقدر است؟ هزینه این سرویس‌ها چگونه است؟ پس صرف این‌که به گسترش کمی موبایل تکیه شود ملاک نیست.

از این موارد، آماری هم وجود دارد؟

بله. طبق آمار ITU یا همان اتحادیه جهانی مخابرات گفته شده است در پایان سال 2010 نسبت به سال 2009 هزینه سرویس کاربران اینترنت پرسرعت 50 درصد کاهش داشته است و توجه داشته باشید که طبق استاندارد جهانی اینترنت پرسرعت به اینترنت حداقل 512 کیلو بیت با کیفیت تاییدشده گفته می‌شود.

هزینه سرویس تلفن همراه نسبت به دوره 2008 تقریبا 22 درصد کاهش داشته است، هزینه استفاده از ICT کشورهای درحال توسعه 17درصد کاهش داشته که این ICTشامل همه نوع خدمات الکترونیک است که بر روی اینترنت ارائه می‌شود،که در مجموع به آنها خدمات ارزش افزوده گفته می‌شود.

همچنین هزینه استفاده از باند پهن در کشورهای درحال توسعه 52 درصد کاهش پیدا کرده است و به این دلیل است که این کشورها که کشور ما هم جزو آنهاست پهنای باند را از خارج خریداری می‌کنند و کاهش 35 درصدی قیمت خرید باعث کاهش 52 درصدی قیمت نهایی این خدمات شده است.

کاهش هزینه‌های ICT جهانی چرا در کشور ما رخ نداده است؟

چون فضای رقابت وجود ندارد. وقتی بخش خصوصی به طور جدی وارد میدان نشود دلیلی ندارد که هزینه‌ها کاهش یابد، این حضور رقیب است که می‌تواند به کاهش قیمت منجر شود.

درباره آمار کاربران اینترنت ایران چیزی اعلام شده است؟

طبق آماری که ITUقبلا اعلام کرده است چیزی حدود 35درصد است اما این هم جای افتخار ندارد چون آمار این سازمان براساس انواع اتصال به اینترنت است که شامل دیال آپ هم می‌شود که تقریبا دیگر منسوخ شده است و قابل استناد برای نفوذ واقعی اینترنت و ارائه خدمات الکترونیک نیست.

درباره آمار تلفن همراه چطور؟

باز هم ITU درباره آمار دسترسی به تلفن همراه جهانی اعلام کرده است که این مقدار حدود 76درصد است و آمار ما نیز در همین حد است. ضریب نفوذ تلفن همراه در کشورهای توسعه یافته 112 درصد است. توجه داشته باشید که از این 76درصد جهانی بیش از 12درصد آن نسل سوم است که ما نداریم. گذشته از آن‌که بیشتر شبکه‌های نسل دوم آنها هم خدمات ارزش افزوده بسیاری ارائه می‌کنند و با کیفیت بالاتر و قیمت پایین‌تر خدمات را فراهم کرده‌اند، پس باید اینها را با هم ببینیم و تنها به یک عدد ضریب نفوذ دل خوش نکنیم.

از آمار خدمات جدید هم چیزی اعلام شده است؟

از 180 اپراتور تلفن همراه در دنیا حدود 70تای آنها وارد خدمات LTE یا همان نسل چهارم شده‌اند که این یعنی خدمات بسیار متفاوت بر بستر دیتا در کشورها انجام می‌شود.

باتوجه به وضعیت ارتباطی کشور، در شرایط حاضر آیا نیاز به گسترش شبکه فیبر نوری داریم؟

به عقیده من نه. چرا که 150هزار کیلومتر فیبر زیر خاک داریم که در بهترین شرایط 40درصد آن استفاده می‌شود یعنی 60 درصد پول کشور زیر خاک است. ما وقتی می‌توانیم از این زیرساخت‌ها استفاده کنیم که شرایط لازم برای ارائه سرویس و نحوه بهره‌برداری را هم ایجاد کرده باشیم و این همان وظایفی است که وزارت ارتباطات انجام نداده است.

پس به عقیده شما فعالیت‌های این وزارتخانه کافی نبوده است؟

فعالیت‌ها نسبت به قبل افت هم داشته است. در دولت نهم اقدامات زیاد در معاونت پژوهش و مرکز تحقیقات انجام شد که برخی از آنها ماندگار و الگویی برای سایر دستگاه‌ها قرار گرفته است اما در دولت دهم این فعالیت‌ها تعطیل و آن سیاست‌های کلان ادامه نیافت.

فاوا در برنامه پنجم چه جایگاهی دارد و وضعیت کنونی برای دستیابی به آن را چطور ارزیابی می‌کنید؟

در ماده 46 برنامه پنجم گفته شده است که سهم ICT در تولید ناخالص ملی باید 2درصد باشد و سهم آن در صادرات غیر نفتی باید 5/1 درصد باشد که این نیاز دارد تا مسائل مرتبط با امور فرهنگی و حقوقی بهره‌برداری از فناوری اطلاعات را مورد بررسی قرار دهیم و قوانین مورد نیاز تصویب شود تا بتوانیم از زیرساخت‌های فنی بهره‌برداری کنیم.

با حضور شرکت‌های دولتی این اهداف تامین شدنی هستند؟

خیر. اجرا و بهره‌برداری و انجام این وظایف باید بدون حضور دولتی‌ها انجام شود و دولت باید ناظر و سیاستگذار باشد. ما بدون استفاده و بهره‌برداری از سرمایه و امکانات بخش خصوص نمی‌توانیم به این اهداف برسیم. دولت باید این را بداند که بدون خصوصی‌ها نمی‌شود کارکرد. باید بستر لازم برای این حضور فراهم شود و اگر اشکالاتی وجود دارد آن را حل کنند. یکی از وظایف وزارت ارتباطات همین است که بخش خصوصی را به میدان بیاورد و راهکارش را قانونمند کند. اما متاسفانه می‌بینیم مسوولی که وظیفه ایجاد این همکاری و حضور بخش خصوصی را دارد مستقیما بر علیه بخش خصوصی اقدام می‌کند. همین هم باعث می‌شود در بخش‌های مختلف تجهیزات مخابراتی اعم از سخت‌افزار و نرم‌افزار، محصولات خارجی بازار را در اختیار بگیرد و بخش خصوصی ما در حاشیه قرار گرفته و نتواند ابراز وجود کند و حتی بخش‌هایی که از گذشته فعالیت می‌کردند امروز در مرز ورشکستگی قرار گیرند.

با این حساب فکر می‌کنید چه سرنوشتی در انتظار بخش خصوصی فعال در این صنعت خواهد بود؟

باید توجه کرد که امروزه ICT مهم‌ترین بخش زیربنایی اقتصاد کشورها محسوب می‌شود و بخش خصوصی نیز بازوی اصلی این اقتصاد است.

مشکل اصلی پیشرفت آی تی در ایران پراکندگی در تصمیم‌گیری، نبود یک برنامه اجرایی منسجم و هدفمند و عدم وجود نظارت و ارزیابی عملکردی هزینه‌های انجام شده است، واحد ناظری نیست تا فعالیت‌های حوزه را بتواند رصد کند

در بخش مخابرات به دلیل عدم حمایت از بخش خصوصی و انحصاری که وجود دارد چند شرکت محدودی هم که فعال هستند وضعیت مناسبی ندارند. در بخش IT از نظر منابع انسانی حقیقتا وضعیت خوبی داریم و این منابع انسانی می‌تواند بسیاری از نیاز‌های ما را در توسعه فاوا در صنعت و خدمات پوشش دهد. در بخش نرم‌افزار طبیعتا بخش مهم آن همین نیروی انسانی است که توان خوبی داریم و از نظر نرم‌افزاری نیز در منطقه مطرح هستیم. برای توسعه این بخش دولت باید به این شرکت‌ها کمک مالی کند، چراکه شرکت‌های چینی با حمایت دولتشان توانسته‌اند در همه نقاط دنیا و از جمله کشور ما حضور داشته و فعالیت کنند. این الگو را باید دولت در رابطه با شرکت‌های داخلی در پیش بگیرد.

در بخش تجهیزات حوزه فاوا ما عمدتا واردکننده هستیم و دولت باید با حمایت مالی از بخش خصوصی تدابیری بیندیشد که شرکت‌های داخلی در یک دوره انتقال با همراه شدن با برخی شرکت‌های بین‌المللی بتوانند روی پای خود بایستند و بعد مستقل عمل کنند.

گاهی اوقات مشاهده می‌شود که بسیاری از پروژه‌ها در دستگاه‌های دولتی و غیردولتی به‌طور موازی مطرح و انجام می‌شوند در حالی که نتیجه آنها مطلوب هم نیست. برای از بین رفتن این طرح‌های موازی برنامه یا اقدامی وجود دارد؟

این هماهنگی‌ها و نظارت قاعدتا باید توسط کارگروه فاوای دولت انجام شود. بعنوان مثال در بخش آموزش الکترونیک که قسمتی از آن مربوط به وزارت علوم و بخشی مربوط به وزارت آموزش و پرورش و بخشی نیز به وزارت بهداشت مربوط می‌شود ما در اینجا یعنی ستاد توسعه فاوا سعی کردیم مسوولان را دور یک میز جمع کنیم تا ببینیم اصولا دیدگاه، خواسته و تعریف و برنامه عملیاتی آنها چیست؟ متاسفانه نکته اصلی که در این میان دیده شد این است که هنوز برای آموزش مجازی و الکترونیک اراده‌ای وجود ندارد. تا کنون سلیقه‌ای عمل شده است. پس قبل از هر کاری باید وزارتخانه‌ها مشخص کنند که آیا آموزش مجازی می‌تواند بخشی از سیستم آموزشی کشور باشد یا تنها می‌توان بعنوان آموزش کمکی از آن استفاده کرد؟ و تا زمانی که این زیرساخت‌های علمی اصلاح نشود چارچوبی برای آن نمی‌توان ساخت. هم‌اکنون هم داریم موضوع را بررسی و در حال جمع‌بندی هستیم.

اما ظاهرا خود ستاد فاوای دولت هم گرفتار موازی کاری است. یعنی با وجود کارگروه فاوا در دولت و وجود چندین شورا با عناوین و اهداف مشابه در این حوزه شاهد بیشتر شدن موازی کاری‌ها هستیم. برنامه شما برای رفع این معضل چیست؟

موضوع درستی است و موازی کاری‌های زیادی در کشور داریم که همه هم فکر می‌کنند و قصد دارند به اهداف برنامه‌ها برسند. باید یکبار به طور جدی این مجموعه‌هایی که در حوزه فاوا فعالیت دارند را مورد بررسی قرار داد و امور سیاستگذاری، برنامه‌ریزی و نظارت را به صورت متمرکز از اجرا که باید غیرمتمرکز و عمدتا توسط بخش غیردولتی باشد جدا نمود. یعنی یک نهاد متمرکز برای سیاستگذاری کلان داشته باشیم و در مقابل تعداد زیادی واحدهای اجرایی در تمام سطوح.

تاکید می‌کنم ما در کنار کار گروه فاوای دولت و سایردستگاه‌ها نقشی مشاوره‌ای و به عنوان کمک فکری وارد می‌شویم و به هیچ عنوان جایگزین نهادهایی که وظیفه اجرایی دارند نخواهیم شد. هم‌اکنون هم موضوعاتی از سوی دولت به ما ارجاع می‌شود تا در ستاد بررسی کنیم و این کار را هم انجام می‌دهیم.

برای همکاری یا جایگزینی با شوراهای این حوزه که عملا وجود خارجی ندارند چطور؟ آیا برای آنها هم برنامه‌ای دارید؟

وجود شوراهای بعضا مشابه و گاهی مقابل هم موجب اتلاف وقت و هزینه و کندی امور است که البته بسیاری از آنها هم‌اکنون فعال نیستند. خوب است که دولت برای برخی از این شوراها که جایگاه قانونی محکم‌تری دارند برنامه‌ای داشته باشد و با استفاده از راه‌های قانونی یا کارکرد آنها را اصلاح کند یا کلا آنها را منحل کند.

اساسا دلیل تشکیل ستاد توسعه فاوا در معاونت علمی ریاست جمهوری چه بود؟

معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در دولت نهم به نیابت از ریاست جمهور وظایفی در رابطه با امور راهبردی علم و فناوری دارد. برای انجام این وظایف ستادهای فناوری‌های راهبردی تشکیل داده که ستاد فناوری اطلاعات و ارتباطات هم یکی از آنهاست.

این ستاد در این مدت فعالیت چه کاری انجام داده و خروجی مشخص فعالیت آن چه بوده است؟

در ابتدای راه سایت ما راه‌اندازی شد تا براساس آن بتوانیم با مخاطبان ارتباط داشته باشیم و محورها و انواع فعالیت‌ها و شیوه‌نامه‌های آنها در این سایت موجود است. در همین زمان که حدود 6 ماه از فعالیت این ستاد گذشته است 50 طرح را بررسی کرده‌ایم که حدود 18 تای آنها تصویب شده است.

چه تسهیلاتی به شرکت‌های فعال در این حوزه داده می‌شود؟

تسهیلات ارائه شده از طرف ستاد به شرکت‌های دانش بنیان به صورت تسهیلات وام است. اما برای طرح‌های کلان و ملی مورد درخواست دستگاه‌های اجرایی که منطبق با اهداف برنامه توسعه باشد، اقدام به تهیه شرح خدمات و تعیین مجری طرح می‌کنیم که از طرف ستاد تا مرحله بهره‌برداری و تحویل به بهره‌بردار تحت نظارت خواهد بود.

با وجود دستگاه‌های اجرایی در این حوزه چه نقشی برای این ستاد دیده شده است؟

ماهیت فاوا بین دستگاهی و فرادستگاهی است و کار ما نیز همین است که فعالیت دستگاه‌های مختلف که خود را در امر فاوا ذی‌مدخل می‌دانند رصد کرده و بعنوان یک هماهنگ‌کننده در کنار آنها باشیم و نقش تسهیل‌کننده کارها را داشته باشیم و حتی در کارگروه فاوا که در دولت تشکیل شده است نیز کارشناسانی را داریم که در کمیته‌های تخصصی شرکت می‌کنند.

همچنین مواردی را که از طرف کمیته‌های فوق ارجاع می‌شود بررسی کارشناسانه نموده و نتیجه را به آنها اعلام می‌کنیم.

وضعیت اقتصاد آی تی در کشور را در مقایسه با کشورهای دیگر چطور ارزیابی می‌کنید؟

سرانه آی تی در کشورهای پیشرفته بیش از 20 تا 30 دلار است اما در کشور ما گمان نمی‌کنم به یک دلار هم برسد. در همین شرایط می‌بینیم در کشورهای توسعه یافته این هزینه‌ها بیشتر توسط بخش خصوصی تامین می‌شود ولی در کشور ما دولتی است که باید حل شود. از طرف دیگر همین یک دلار هم باید ببینیم چطور سرمایه‌گذاری، هزینه و بهره‌برداری می‌شود؟ آیا صرف خرید میز و صندلی می‌شود یا واقعا صرف طرح‌های اجرایی منجر به ارائه خدمات بیشتر می‌شود؟ میزان بهره‌وری همین یک دلار هم می‌تواند راهگشا باشد اما در وضعیت فعلی به سختی می‌توان گفت این عدد به 25 درصد می‌رسد.

مشکل اصلی سر راه پیشرفت آی تی چیست؟

پراکندگی در تصمیم‌گیری، نبود یک برنامه اجرایی منسجم و هدفمند و مهم‌تر از این دو عدم وجود نظارت و ارزیابی عملکردی هزینه‌های انجام شده است، یعنی واحد ناظری نداریم تا فعالیت‌های حوزه را بتواند رصد کند.

این مشکل را کجا باید حل کند؟

دولت باید طرح را تهیه و با کمک مجلس موضوع را پیگیری کند تا یک سازمان نظارتی در بالاترین سطح مدیریتی کشور ایجاد شود.

در طرح‌های فعلی که تصویب می‌شود به بخش‌های دولتی هنوز هم نگاه ویژه می‌شود. نظر شما چیست؟

دلیل این اتفاق این است که اعتبارها و منابع عمدتا دولتی است. وقتی دولت هم سرمایه‌گذار و تامین‌کننده اصلی اعتبارات و هم مجری است و هم نظارت قابل توجهی نباشد نمی‌توان کاری از پیش برد.

عمده کم کاری‌های وزارت ارتباطات را در کجا می‌بینید؟

به نظر من این وزارتخانه از نظر تخصصی و نظارت کلان بر طرح‌های حوزه فاوا ضعیف عمل کرده و نتوانسته است از ظرفیت بسیار خوب کارشناسی و اجرایی دانشگاه‌ها و بخش خصوصی بهره‌برداری کند. هنر مدیران این است که منابع را شناسایی و آنها را هدایت و در جهت برنامه‌های توسعه به کار گیرد که جای این خالی است.

چند وقت پیش جنجال زیادی بر سر ادغام وزارت ارتباطات به وجود آمد که سرانجام با نظر شورای نگهبان موضوع منتفی شد. نظر تخصصی شما دراین‌باره چیست؟

انحلال و ادغام این وزارتخانه چندان کارشناسی شده نبود اما مزایایی هم می‌تواند داشته باشد. برای رسیدن به این موضوع بهتر است به ریشه این موضوعات پرداخته و سابقه آن را بررسی کنیم. اول این‌که می‌بینیم وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات داریم ولی فعالیت قابل‌توجهی درخصوص سیاستگذاری و امور کلان این حوزه انجام نداده و باعث می‌شود که کارگروه فاوا در دولت تشکیل شود، این عدم‌توانمندی را نشان می‌دهد.

دلیل دوم این‌که موضوع فناوری اطلاعات موضوعی فرادستگاهی بوده و باید فرادستگاهی به آنها نگاه شود، به عنوان مثال وزارت بهداشت استفاده گسترده‌ای از این حوزه می‌کند یا وزارت علوم و خیلی دستگاه‌های دیگر، حال این‌گونه امور در سطح سیاستگذاری ملی نمی‌تواند توسط یک دستگاه در عرض سایر وزارتخانه‌ها انجام شود و باید نهادی فرادستگاهی داشته باشیم که نقش حاکمتی بر سایر دستگاه‌ها را بتواند اعمال کند.

برای مثال معاونت یا سازمانی زیرنظر ریاست جمهوری لازم است تا بتواند چتری برای پوشش این امور در تمام دستگاه‌ها بوده تا اهداف اصلی کلان حوزه فاوا  تحقق یابد.

پس دلیل تشکیل کارگروه فاوا در دولت و ارائه موضوع ادغام کم کاری وزارتخانه بود؟

بله. اگر این وزارتخانه به وظایفش بخوبی عمل می‌کرد دلیل نداشت این کارگروه تشکیل شود.

دلیل دیگری هم برای انحلال این وزارتخانه وجود داشت؟

می دانید که بخش‌های بزرگی از این وزارتخانه خصوصی و بدنه این وزارتخانه کوچک شده است و از طرفی یکی از وظایف اصلی این وزارتخانه موضوع تنظیم مقررات است که در مقابل آن هم‌اکنون شورای رقابت وجود دارد و مدعی حاکمیت بر این حوزه هستند که کارهایشان هم موازی است. با اصلاح یا ایجاد سازمانی که بتواند در سطحی بالاتر به امور فناوری اطلاعات بپردازد و ادغام سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی در شورای رقابت عملا چیزی از این وزارتخانه باقی نمی‌ماند.

کسانی که موضوع ادغام را مطرح کرده‌اند بخشی از دلایلشان همین است و می‌گویند این وزارتخانه کوچک شده است و فعالیت زیادی ندارد.

سعید نوری‌آزاد 
جام جم

به اشتراک گذاری
کد خبر : 670996326883945964
برچسب‌ها :
لینک کوتاه :

اخبار پیشنهادی از سراسر وب

    ارسال نظر

    • مخاطبان گرامی، برای انتشار نظرات لطفا نکات زیر را رعایت فرمایید:
    • 1- نظرات خود را با حروف فارسی تایپ کنید.
    • 2- نظرات حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های اسلامی منتشر نمی‌شود.
    • 3- نظرات پس از ویرایش ارسال می‌شود.
    تصویر امنیتی :