بسياري از مراكز آموزش عالي كشور را پشت‌سر بگذارد و مدارج توسعه و ترقي را با سرعتي مضاعف طي كند. اين مهم با همت و مساعي مديران اين مجموعه و پشتيباني مسوولان تحقق يافت به طوري كه دانشگاه سيستان و بلوچستان در سال 1384 براساس 26 شاخص تعيين شده از سوي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري از دانشگاه در حال توسعه به دانشگاه توسعه يافته ارتقا يافت و از نظر تشكيلاتي جزو دانشگاه‌هاي رديف الف كشور قرار گرفت.

در حال حاضر دانشگاه سيستان و بلوچستان به عنوان يك قطب مهم علمي و پژوهشي در منطقه جنوب شرق كشور گام‌هاي موثري را در تامين نيروي انساني متخصص در منطقه برداشته است، البته اين دانشگاه به دليل برخورداري از امكانات و استادان مجرب تنها به جايگاه آموزشي خود در استان بسنده نكرده و تلاش كرده است تا با توجه به پتانسيل‌ها و نيازهاي منطقه همواره خدماتي ارزشمند را در جهت توسعه استان ارائه كند و به اين ترتيب نقش موثري در رفع مشكلات اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي ايفا نمايد و اگر به اين جمله كه هيچ نهادي به اندازه دانشگاه در شكل‌دهي امور جامعه نقش پايه‌اي ندارد اعتقاد داشته باشيم نمود واقعي آن را مي‌توانيم در استان سيستان و بلوچستان شاهد باشيم.

اولين تور رسانه‌اي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري هم با همين هدف و براي درك بهتر نقش دانشگاه در جامعه و در عين حال بازديد اصحاب رسانه از دانشگاه‌هاي كشور به اين استان انجام شد.

در خلال اين بازديد در گفتگو با دكتر احمد اكبري، رياست دانشگاه سيستان و بلوچستان در جريان چگونگي شكل‌گيري، رشد و در نهايت بالندگي اين دانشگاه از طرفي و اهداف و چشم‌اندازهاي پيش‌روي آن از طرف ديگر قرار گرفتيم.

آقاي دكتر اگرچه مزيت‌هاي دانشگاه شما نسبت به بسياري از دانشگاه‌هاي ديگر كشور در نگاه نخست كاملا مشهود است، اما مطمئنا از ابتدا به اين وضعيت نبوده است.

بله همين طور است. دانشگاه سيستان و بلوچستان با 35 سال سابقه، ابتدا كار خود را با 2 دانشكده و دانشجويان انگشت‌شمار آغاز كرده و تا قبل از انقلاب هم تعداد دانشجويان اين دانشگاه كمتر از 1000 نفر بود، اما هم‌اكنون يكي از بزرگ‌ترين دانشگاه‌هاي كشور و در واقع پس از دانشگاه تهران دومين دانشگاه كشور از لحاظ جمعيت دانشجويي است و به عنوان دانشگاه مادر و جامع منطقه جنوب شرق مشغول فعاليت است. اين دانشگاه تا سال 84 در جرگه دانشگاه‌هاي در حال توسعه بود، ولي اكنون جزو بزرگ‌ترين دانشگاه‌هاي كشور به شمار مي‌آيد و حتي در خيلي از زمينه‌ها الگوهايي براي ديگر دانشگاه‌ها ارائه كرده كه مورد تاييد وزارت علوم و سازمان برنامه و بودجه قرار گرفته است.

در حال حاضر دانشگاه سيستان و بلوچستان با 17 دانشكده، 8 پژوهشكده و حدود 21 هزار دانشجو ــ كه در 280 رشته و گرايش در مقاطع روزانه و شبانه تحصيل مي‌كنند ــ مشغول فعاليت است. همچنين سرعت پيشرفت ما آنقدر زياد است كه تنها طي يك ماه گذشته نزديك به 10 رشته جديد گرفتيم كه 4 تا از آنها در دانشكده بين‌المللي سيستان و بلوچستان در چابهار تاسيس شدند.

البته تمامي رشته‌هاي دانشگاه چابهار به زبان انگليسي تدريس مي‌شوند و در اين دانشگاه ما به 2 صورت آزمون سراسري يا به صورت اختصاصي (مصاحبه و امتحان داخلي) دانشجو جذب مي‌كنيم.

دوره‌هاي كارشناسي ارشد، 110 رشته و گرايش و دوره‌هاي دكتري 22 رشته گرايش كه از اينها دوره دكتري زبان‌شناسي با دانشگاه اوپسالا (Upsala) سوئد در حال تاسيس است و 2 رشته ديگر با دانشگاه پيشاور و دانشگاه government College لاهور پاكستان كار خود را آغاز كرده‌‌اند.

پس ارتباطات و همكاري‌هاي بين‌المللي هم مدنظر شما بوده است؟

بله، خوشبختانه بعد بين‌المللي اين دانشگاه طي سه چهار سال اخير خيلي پررنگ شده است به طوري كه علاوه بر تاسيس رشته دكتري زبان‌شناسي، با دانشگاه اوپسالاي سوئد ارتباط تنگاتنگي داريم و كرسي زبان فارسي را به عنوان تنها دانشگاه كشور در آن دانشگاه تاسيس كرده‌ايم. دانشگاه اوپسالا با سابقه 700 ساله‌اش 10 جايزه نوبل در افتخاراتش دارد. كنفرانس بين‌المللي زبان‌شناسي را دانشگاه ما با اوپسالا 4 ماه پيش از آبان‌ماه برگزار كرد. در ضمن ما مجله اي را در حوزه زبان‌شناسي به صورت مشترك با اوپسالا منتشر مي‌كنيم كه البته افراد مهمي همچون پروفسور نوآم چامسكي از اعضاي هيات‌تحريريه آن هستند.

در كنار مجله سيستم‌هاي فازي كه به زبان انگليسي منتشر مي‌شود، منحصر به فرد در كشور و سومين در دنياست كه رتبه ISI دارد.

به طور كلي توسعه همكاري‌هاي علمي بين‌المللي و بين‌دانشگاهي در سطوح مختلف بويژه تحصيلات تكميلي و ايجاد پتانسيل لازم درخصوص جذب دانشجويان خارجي افقي است كه در برنامه چهارم توسعه كشور به منظور ارتقاي بعد آموزشي و پژوهشي وزارت علوم، تحقيقات و فناوري پيش‌بيني شده است. از اين رو، دانشگاه ما به عنوان دانشگاه مادر در منطقه و به عنوان نقطه محوري تماس با دانشگاه‌هاي كشورهاي مجاور و بخصوص شبه‌قاره هند با گسترش ارتباطات علمي با ملل مختلف سعي مي‌كند تا رسالت خود را درخصوص دستيابي به اين مهم به انجام برساند.

به اين ترتيب، ما همكاري‌هاي بين‌المللي علمي را با كشورهاي مجاور در اولويت خود قرار داده‌ايم، ضمن اين‌كه با كشورهاي ديگري كه با هم بخش‌هاي مختلف مشترك داريم، همچون كانادا، آلمان، ژاپن، مالزي، استراليا و  ... همكاري‌هاي بين‌المللي داريم.

آقاي دكتر با توجه به اين‌كه دانشگاه شما، دانشگاه سيستان و بلوچستان است، آيا تمام دانشگاه‌ها و مراكز آموزش عالي استان زير نظر شما هستند؟ و آيا شما متولي اصلي آموزش در اين استان هستيد؟

دانشگاه سيستان و بلوچستان، دانشگاه جواني است اما با همين عمر كوتاهش چندين دانشگاه را به جامعه اسلامي خودمان تقديم كرده است. دانشگاه زابل تا سال 1377 يكي از دانشكده‌هاي اين دانشگاه به نام دانشكده كشاورزي و منابع طبيعي بود كه جدا شد و عمده فعاليت‌هايش در بخش كشاورزي است. دانشكده دريانوردي و علوم دريايي دانشگاه سيستان و بلوچستان كه سال 1354 به عنوان يك دانشكده تخصصي دريايي مطرح شده بود، سال 1381 به مركز آموزش عالي تغيير نام داد و بعدا به عنوان مركز آموزش دريانوردي و علوم دريايي چابهار و 3 سال بعد هم به دانشگاهي مستقل تبديل شد كه اين دانشگاه هم به عنوان دومين فرزند دانشگاه سيستان و بلوچستان از آن جدا شد. به دنبال آن، مركز آموزش عالي ايرانشهر هم 4 ماه پيش جدا و به مجتمع آموزش عالي ايرانشهر تبديل شد و بحمدالله مجوز اصولي براي تبديل شدن به دانشگاه هم دريافت كرديم. بنابراين از بركات دانشگاه سيستان و بلوچستان به عنوان دانشگاه مادر تحويل دانشگاه ايرانشهر، دانشگاه تخصصي دريانوردي و علوم دريايي چابهار و دانشگاه زابل را مي‌توان برشمرد. البته به دنبال آن، فرزندان جديدي متولد شدند. دانشكده كشاورزي و منابع طبيعي سراوان 3 سالي است كه به دانشكده تبديل شده و رشته‌هاي متنوع در حوزه كشاورزي در آن تدريس مي‌شود و همين طور دانشكده صنعتي و معدني خاش را مجوز گرفته‌ايم و كارهاي آن شروع شده است. بنابراين هدف اصلي و رسالت دانشگاه سيستان و بلوچستان اين است كه استان را به يك استان دانشگاهي مبدل كند و همين قضيه باعث شده تا با افتخار اعلام كنيم كه در استان سيستان و بلوچستان حدود 80 هزار دانشجو مشغول به تحصيل هستند كه از اين تعداد، حدود 21 هزار نفر در خود دانشگاه مادر حضور دارند، ضمن اين كه ما يك مجتمع آموزشي دخترانه و پسرانه از مقطع مهدكودك تا پيش‌دانشگاهي داريم كه اين مجتمع حدود 3000 دانش‌آموز را در خود جاي داده است. به اين ترتيب مي‌بينيم كه نقش دانشگاه در بعد خدمت‌رساني به اين منطقه، واقعا بي‌نظير بوده است.

در طول عمر اين دانشگاه همواره تلاش كرده‌ايم تا نيروي متخصص به جامعه تقديم كنيم و در حالي كه تا همين 4 سال پيش، وقتي يك كارشناس IT يا رايانه مي‌خواستيم، به تمام كشور متوسل مي‌شديم؛ ولي قادر نبوديم كه حتي اين نيرو را جذب كنيم و در صورتي كه جذب  مي‌كرديم هم پس از مدت كوتاهي مي‌رفت. امروز كه با شما صحبت مي‌كنم در رشته‌هاي مهندسي فناوري اطلاعات، كامپيوتر گرايش سخت‌افزار و نرم‌افزار، علوم كامپيوتر، مديريت IT و تمام مواردي كه مربوط به بخش كامپيوتر، برق و مخابرات مورد نظر هستند در دانشگاه تربيت و بنابراين نيازهاي منطقه تامين مي‌شود و حتي از اينجا به مناطق ديگر كشور هم مي‌روند.

البته به اعتقاد بيشتر افرادي كه براي اولين بار وارد اين دانشگاه مي‌شوند، جذابيت‌هاي اينجا آنقدر زياد است كه از اقصي‌نقاط كشور مي‌توانيد دانشجو جذب كنيد؟

يكي از ويژگي‌هاي خاص دانشگاه ما اين است كه همان طور كه مستحضريد به دليل نگرش و تصوري كه نسبت به منطقه وجود دارد، معمولا داوطلبان دانشگاه سيستان و بلوچستان را جزو رديف‌هاي آخري خودشان انتخاب مي‌كنند، بنابراين عمدتا ما دانشجويان ضعيف‌تر را پذيرش مي‌كنيم؛ ولي وقتي فارغ‌التحصيل مي‌شوند، در دوران تحصيلات تكميلي بهترين رتبه‌ها را كسب مي‌كنند، تنها سال گذشته 1100 نفر از دانشجويان ما جذب رشته‌هاي مختلف كارشناسي ارشد بهترين دانشگاه‌هاي كشور شدند. اگرچه ما دانشجويان ضعيف كشور را پذيرا هستيم؛ ولي وقتي فارغ‌التحصيل مي‌شوند،‌ در آزمون‌ها شركت مي‌كنند يا وارد بازار صنعتي مي‌شوند، حرف‌هاي زيادي براي گفتن دارند؛ چراكه در دانشگاه ما كيفيت يكي از اولويت‌هاي اصلي است.

آيا همين نگرش ويژه شما به كيفيت توانسته نگرش منفي دانشجويان را نسبت به حضور در اين دانشگاه مرتفع كند؟

كساني كه براي اولين بار به اين منطقه مي‌آيند، نگران هستند؛ اما وقتي شرايط را مي‌بينند، به هيچ عنوان حاضر نيستند به دانشگاه‌هاي ديگر بروند. اين در حالي است كه ناملايمات طبيعت در اين منطقه كم نيست؛ اما تلاش و كوشش افراد آن باعث شد تا اين نقيصه‌ها پوشش داده شوند.

در حال حاضر زيباترين دانشگاه كشور، دانشگاه سيستان و بلوچستان است و به عنوان مثال بيش از 500 هزار مترمربع دانشگاه تنها به فضاي سبزي مملو از رزهاي رنگارنگ اختصاص يافته و براي هر دانشجو به طور ميانگين 35 مترمربع فضاي سبز در نظر گرفته شده است.

توجه ويژه‌اي كه اين دانشگاه به دانشجويان مي‌كند، بسيار حائز اهميت است. ظرف 3 سال گذشته ما 2000 ظرفيت جديد دانشجويي به خوابگاه اضافه شده كه اين مورد منحصر به فرد در دانشگاه‌هاي كشور است كه از اين ميان 1000 نفر به صورت خوابگاه خودگردان هستند. يكي از مهم‌ترين موفقيت‌هاي دانشگاه علي‌رغم مشكلات منطقه باعث ساخت خوابگاه خودگردان است كه اين دانشگاه به عنوان الگو در كشور مطرح شده است.

تاكنون ما براي تمام دانشجويان علي‌رغم جمعيت زياد، خوابگاه تامين كرده‌ايم.

براي اين كه اهميت دانشجو را در نگاه دانشجو بيشتر لمس كنيم، به موارد متعددي مي‌توان اشاره كرد. به عنوان مثال ظرف يك سال بالغ بر 1500 يخچال براي دانشجويان خود خريداري كرده‌ايم. اين در شرايطي است كه طي 25 سال كل يخچال‌هاي خوابگاه‌ها حدود 93 يخچال بوده است. تمامي اتاق‌ها را مفروش كرده‌ايم. الان هم نمي‌گوييم كه شرايط مطلوب است و هنوز هم كسري زياد داريم و در حالي كه وضعيت ما در كشور مناسب است، اما با استانداردهاي جهاني هنوز فاصله داريم. و اگرچه به همه دانشجويان اسكان داده‌ايم، اما بالاتر از حد استاندارد بوده است مثلا اگر در يك اتاق مي‌بايست 3 دانشجو باشد، به 4 دانشجو جا داده‌ايم. در اين دانشگاه بالغ بر 40 خوابگاه دانشجويي وجود دارد كه البته علي‌رغم نو بودن اكثر آنها، تعدادي هم بايد تخريب يا بازسازي شوند. در دانشگاه بيش از 55 غرفه براي خدمت‌رساني به دانشجويان ايجاد كرده‌ايم.

اما بعد از اين همه محاسن و مزيت‌هايي كه در اين دانشگاه براي دانشجويان ايجاد شده، بهتر است قدري هم از مشكلات و كمبودها بگوييد.

يكي از اشكالاتي كه ما همواره طي چندين سال گذشته با آن روبه‌رو بوده‌ايم، بحث تعميرات و نگهداري است. اگرچه اولويت را به اين مورد داده‌ايم، اما بايد به آن توجه بيشتري كنيم. ساختماني كه ما مي‌سازيم،‌بايد به آن بودجه مكفي اختصاص يابد تا از همه ابعاد هميشه سرپا باشد. زماني كه پس از 9 سال اولين بار آن ‌را حدود 3 سال پيش تجربه كرديم، مشكلات ساختمان‌هاي ما خود را نشان داد. بنابراين در بحث تعميرات و تاسيسات بشدت دچار مشكل هستيم و نياز به تقويت داريم. بخصوص اين كه قبلا آب شور بوده اما الان آبي كه از چاه مي‌گيريم، شور نيست. ما بايد تاسيساتمان را عوض كنيم و هر چند وزارت علوم در اين خصوص برنامه‌ريزي كرده، اما بودجه فعلي يك پنجم نياز ماست.

متاسفانه در شرايط فعلي كه آب با سيستم‌هاي مختلف از زابل به زاهدان مي‌رسد، به دليل مشكلات تاسيسات مقدار زيادي هدررفت داريم.

وزارت علوم تا به حال به ما كمك كرده، اما كافي نيست. البته جا دارد از مسوولان وزارت علوم تشكر كنيم كه براي اولين بار پذيرفته‌اند كه آنها را در 3 فاز در جريان مشكلاتمان قرار دهيم. براي فاز اول براي ما تامين اعتبار كرده‌اند، اما مشكل اينجاست كه مقدار مشخص بودجه تا آخر سال اختصاص نمي‌يابد.

در مجموع توجه ويژه دولت و وزارت علوم باعث شده تاكنون تحولاتي را ايجاد كنيم و البته در ادامه براي پيشبرد اهداف به حمايت‌هاي بيشتري نياز داريم.

اما شما در زمينه تامين تجهيزات آزمايشگاهي هم به لحاظ قانوني و هم به لحاظ اعتبار مشكل داريد، كه به اعتقاد من و اكثر همكارانم كه از مجموعه شما بازديد كرده‌ايم، كمبود امكانات اينچنيني در فضاي آزمايشگاه هاي شما بخوبي مشهود است.

دانشگاه سيستان و بلوچستان در يك فاصله 27 ساله، 6 يا 7 دانشكده داشته اما 6 سال گذشته اين تعداد به 8 دانشكده افزايش يافته و اينها طبيعتا تجهيزات مي‌خواهند كه متاسفانه در بخش تجهيزات علي‌رغم توانمندي‌هايي كه در بخش‌هاي مختلف داريم، با مشكلات عمده‌اي روبه‌رو هستيم بخصوص اين كه رسالت اصلي دانشگاه را تحصيلات تكميلي مي‌دانيم و براي تربيت دانشجويان در دوره‌هاي دكتري و كارشناسي ارشد و اجراي پايان‌نامه‌ها لازم است تجهيزاتمان به روز باشد و به صورت قابل توجهي ارتقا يابد.

در سفري كه معاونت پژوهشي چند روز گذشته به اينجا داشتند، قول كمك دادند؛ اما اميدواريم دكتر واعظ‌زاده كه در اين زمينه بودجه‌هاي قابل توجهي را در اختيار دارند، به اين منطقه هم توجه ويژه‌اي داشته باشند و به اين ترتيب و با كمك‌هاي معاونت علمي رياست جمهوري بتوانيم مشكلات تجهيزاتي و پژوهشي خود را مرتفع كنيم.

آقاي دكتر شما و مسوولان دانشگاه سيستان و بلوچستان چقدر سعي كرده‌ايد تا براي پيشبرد سند چشم‌انداز در جهت اهداف وزارت علوم قدم برداريد؟

مرجعيت علمي ايران افقي است كه در چشم‌انداز 20 ساله كشور ترسيم شده است، از اين رو دانشگاه ما به عنوان يكي از محورهاي اصلي توسعه در جنوب شرق كشور رسيدن به اين مهم را سرلوحه برنامه‌ريزي‌ها و فعاليت‌هاي خود قرار داده است.

آن‌طور كه مدير سايت كامپيوتري شما مي‌گفت، يكي از امكانات جالب توجه در دانشگاه شما استفاده مجازي استادان معتبر برا‌ي آموزش دانشجويان است. ايجاد چنين امكاني دقيقا براي رسيدن به چه اهدافي در نظر گرفته شده است؟

از مزيت‌هاي اين دانشگاه در مقام مقايسه با ديگر مراكز آموزشي كشور، وجود زيرساختارهاي فناوري اطلاعات پيشرفته و وسيع همانند برخورداري از بيش از 22 كيلومتر فيبرنوري، بيش از 4000 نود در جاهاي مختلف دانشگاه، سيستم‌هاي wireless، پهناي باند پرسرعت، پتانسيل 5000 سيستم IP تلفن، سيستم اينترانت، سيستم paperless و تمام رايانه‌هاي اداري و مالي در اين ميان، آموزش‌هاي الكترونيكي با تاسيس دانشكده آموزش‌هاي الكترونيكي، اين دانشگاه را در شرايط بسيار مطلوبي در اين زمينه قرار داده است.

فناوري ويدئو كنفرانسينگ امكان ارتباط همزمان تصويري و صوتي افراد را در يك يا چند مكان مختلف جغرافيايي فراهم مي‌كند. كاربر اين فناوري در دانشگاه‌ها و مراكز آموزشي مي‌تواند به توسعه كمي و كيفي فرآيند يادگيري الكترونيكي مبتني بر وب منجر شود. در جهت ارائه سيستم‌هاي آموزشي جديد و بهره‌گيري از استادان مجرب خارجي از دانشگاه و حتي خارج از كشور دانشگاه سيستان و بلوچستان به ايجاد سيستم ويدئو كنفرانسينگ اقدام كرده است. اجراي اين سيستم گامي در راستاي اجراي آموزش مجازي بوده و فرصت‌هاي جديدي را براي توسعه كمي و كيفي امر آموزش فراهم مي‌آورد.

يكي از تفاوت‌هاي بارزي كه ما در بازديد از دانشگاه زاهدان نسبت به ديگر دانشگاه‌هاي كشور شاهد بوديم، تعدد ساخت و سازها در فضاي دانشگاه است، به نظر مي‌رسد شما قصد داريد همچنان به توسعه زيرساخت‌ها ادامه دهيد.

در واقع موفق‌ترين بخش دانشگاه بخش عمراني است. در حال حاضر 150 هزار مترمربع فضاي فيزيكي شامل كتابخانه مركزي  دانشگاه، سلف سرويس، دانشكده علوم، مجتمع آموزشي علوم انساني، مجموعه ورزشي خواهران، دانشكده اقتصاد، مجموعه فرهنگي امام رضا(ع)‌، مجتمع آموزشي و فرهنگي دانشگاه، دانشكده معماري و هنر، دانشكده تربيت بدني، دانشكده الهيات و علوم اسلامي، پژوهشكده نانوفناوري، مجتمع تحقيقاتي دانشگاه، ساختمان چندمنظوره و مسجد جديد دانشگاه تنها در سايت دانشگاه زاهدان و در كنار آنها 6 طرح در دانشگاه‌هاي سراوان و ايرانشهر در حال انجام است كه البته تمام اين طرح‌ها استثنايي و در نوع خود منحصر به فرد هستند.

به عنوان مثال، كتابخانه 10200 متري ما تماما هوشمند و در دانشگاه‌‌هاي كشور بي‌نظير است كه قرار است بزودي به بهره‌برداري برسد. جا دارد از رهبر معظم انقلاب، دولت محترم و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري تشكر كنم. 2 طرح بزرگ ما مربوط به رهبر معظم انقلاب است.

با توجه به توجهات خاصي كه در اين دانشگاه به بحث افزايش كيفيت آموزش و پژوهش مي‌شود، چقدر سعي كرده‌ايد از اين قابليت‌ها در ارتباط بيشتر صنعت با دانشگاه كمك بگيريد؟

برقراري ارتباط قوي با صنعت و امضاء تفاهم‌نامه‌هاي متعدد شاهد خوبي بر اهميت كيفيت آموزشي در دانشگاه‌هاست كه در راس همه امور قرار دارد. ضمن آن كه يكي از اولويت‌هاي اين دانشگاه بهبود ارتباط با صنعت است و در همين خصوص تفاهم‌نامه با وزارت صنايع و معادن كه در بهمن 87 به امضا رسيده است، به انجام رسيد كه ما خيلي خوشبين هستيم تا بند بند آن اجرايي و عملياتي شوند.

خوشبختانه تاكنون دانشگاه توانسته است حدود 7 ميليارد تومان طرح تحقيقاتي را با بخش صنعت و گردشگري به نتيجه برساند كه اين در تاريخ دانشگاه سيستان و بلوچستان بي‌نظير بوده است و اين امر نشان از تقويت اين ارتباطات دارد.

بهاره صفوي