در دنياي امروز سايت‌هاي سينمايي مختلفي وجود دارند كه اطلاعات مربوط به جشنواره‌هاي دنيا حتي جشنواره‌هاي محلي و كم اهميت آفريقايي در آنها درج شده و علاقه‌مندان با مراجعه به آن مي‌توانند اطلاعات كاملي درباره اين رويدادهاي هنري كسب كنند.

يكي از اين سايت‌هاي مرجع filmfestivalworld است كه با جستجو در آن نه به نام «ايران» بر مي‌خوريم و نه با نام «فجر» مواجه مي‌شويم. جشنواره فيلم فجر همزمان با سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي‌ كشورمان برپا مي‌شود؛ ولي جهان سينما و سينماگران از اين‌كه در ايران هر ساله به مناسبت پيروزي انقلاب اسلامي‌جشنواره فيلمي‌به نام «فجر» برگزار مي‌شود، بي‌خبرند.

مشكل به همين جا ختم نمي‌شود، در سايت‌هاي خارجي سينمايي، قسمت مخصوصي مربوط به جشنواره‌هاي فيلم دنيا وجود دارد و معمولا چند روز قبل از شروع هر جشنواره سينمايي، اخبار مربوط به فعاليت‌هاي آن منتشر مي‌شود و از روز افتتاحيه تا اختتاميه نيز اخبار جشنواره منعكس مي‌شود.

وقتي در سايت‌ها و پايگاه‌هاي سينمايي جهان، به دنبال نشاني از بيست و شش دوره گذشته جشنواره فيلم فجر بگرديم، بجز چند خبر مختصر كه آن هم بيشتر مربوط به اختتاميه جشنواره فجر و بيشتر به علت نام فرد يا فيلمي ‌خاص و شاخص در دوره‌اي كه جايزه برده است، اطلاعات ديگري وجود ندارد.

غريب و ناشناخته بودن جشنواره فيلم فجر در دنيا مي‌تواند دلايل‌ مختلفي داشته باشد. شايد يكي از آنها عدم تناسب مشخصات اين جشنواره با تعاريف جهاني يك «جشنواره» است. جشنواره فيلم فجر،‌ جشنواره‌اي «بين‌المللي» است اما «بين‌المللي» با تعريف برگزاركنندگان آن نه تعريف جهاني آن! يك جشنواره فيلم براي اين‌كه بتواند «جشنواره فيلم» باشد بايد مشخصاتي داشته باشد تا با عنوان و نام «جشنواره فيلم» در جايي ثبت شود و هويت پيدا كند.

اما در جشنواره فيلم فجر ظاهرا قرار است تنها نمايش «فيلم خارجي» باعث ايجاد وجهه بين‌المللي شود. با مقايسه‌اي سطحي بين جشنواره فيلم فجر با ديگر جشنواره‌هاي فيلم دنيا ‌ درمي‌يابيم كه چه تفاوت‌هاي بارزي در قوانين حاكم بر آنها وجود دارد ، از نحوه پذيرش فيلم‌ها،‌ بويژه فيلم‌هاي خارجي كه بايد از فيلترهاي ويژه‌اي عبور كنند و حتما داراي فاكتورهاي ويژه‌اي باشند تا در بخش فيلم‌هاي خارجي و بين‌المللي به نمايش درآيند گرفته تا داوران و رئيس هيات داوران كه بايد حداقل يك ماه قبل از شروع يك جشنواره فيلم معرفي شوند و هزار مساله ديگر.

رئيس هيات داوران كجاست؟

در جشنواره امسال قرار است با نمايش 149 فيلم، پرچم 63 كشور جهان بر افراشته شود و 15 داور خارجي همراه  با 5 داور ايراني كار داوري بخش بين‌الملل را انجام دهند، اما تاكنون فقط نام 4 داور خارجي اعلام شده و نام رئيس هيات داوران جشنواره اعلام نشده است. از طرفي جستجو در سايت جشنواره نشان مي‌دهد تاكنون به طور رسمي‌هيچ معياري براي انتخاب فيلم‌هاي خارجي - مطابق آنچه در جشنواره‌هاي فيلم ‌ بين‌المللي است - معرفي نشده است.

فيلم‌هاي خارجي طبق روالي كه احتمالا در آن اولويت با سليقه‌هاي شخصي چند فرد خاص و نه آگاهي‌هاي سينمايي و فيلم‌شناسي است، انتخاب مي‌شوند و در اين ميان توجه به نام آن كشور، حضور صنعت سينما در آنجا، سال توليد و... چندان اهميت ندارد. اما رويدادي مانند جشنواره فيلم فجر براي آن‌كه از تعريف «‌بخش جنبي بين‌المللي» خارج و به جشنواره فيلم «بين‌المللي» تبديل شود موظف به رعايت قوانين و ضوابطي خاص با تعاريف مشخص شده جهاني است.

وقتي اين مسائل را با حبيب ايل‌بيگي مدير روابط عمومي‌جشنواره در ميان مي‌گذاريم، ابتدا به بحث تفكيك بخش بين‌الملل و بخش مسابقه سينماي ايران اشاره مي‌كند و مي‌گويد اين تفكيك باعث شده تا بخش بين‌الملل جشنواره نسبت به سال‌هاي گذشته با كيفيت بهتري برگزار شود.

ايل بيگي تاكيد مي‌كند كه جشنواره فيلم فجر جزو فدراسيون جشنواره‌هاي بين‌المللي جهاني است، اما بين‌المللي بودن يك جشنواره به معناي رعايت تمام قواعد جشنواره‌هايي از اين دست نيست. هر چند او به عنوان مدير روابط عمومي‌ جشنواره در دفاع از اين جشنواره به مشكلاتي مانند تحريم‌هاي جهاني هم اشاره مي‌كند كه سبب برخي محدوديت‌ها در انتخاب فيلم‌ها مي‌شود و به ما هم توصيه مي‌كند كه «سوئيسي فكر نكنيد» اما به نظر مي‌رسد دست‌اندركاران اين رويداد مهم فرهنگي، در طول سال‌هاي گذشته سياست مشخصي را براي دعوت از مهمانان خارجي  كه بتواند به معرفي اين جشنواره منجر شود  دنبال نكرده‌اند. روزنامه جام جم اين موضوع را در روزهاي آينده دنبال خواهد كرد.

مهري توكليان