حتي اصرار او به خوانش مصاحبه پيش از چاپ كه چندان مرسوم نيست و تاكيد او در طول مصاحبه كه «من هم خودم روزنامه نگار بودم» همه و همه ذهنيتي از او برايم ساخت كه كمي سخت بود او را جايگزين دكتر محقق بخوانم.هر چند زماني كه حالت رسمي گفتگو جايش را به بحث خودماني‌تري داد از كلام او مي‌شد انگيزه بالايي براي كار ديد.كار در انجمني كه سابقه‌اي 88 ساله دارد، با رئيس جواني كه با صلابت و محكم از برنامه‌هاي آتي انجمن تحت امرش سخن مي‌گويد.

دليل كمرنگ بودن حضور انجمن در مناسبات فرهنگي چيست؟

اولين نكته‌اي كه قبل از اين گفتگو بايد به آن اشاره كنم اين است كه جايگاه و پايگاه آقاي دكتر محقق در اين سال‌هاي گذشته آنچنان بوده است كه در اين دهه‌اي كه در انجمن و بر انجمن گذشته، كارهاي بسيار خوبي در آن انجام شده است.

تعداد آثار بسيار زيادي كه تصحيح، تاليف و نوشته شده، بزرگداشت‌هاي زيادي كه در حجم نسبتا تاثيرگذاري ميان فرهيختگان بازتاب داشته و موقعيت خاصي كه جناب دكتر محقق به‌عنوان شخصيت تاثيرگذار در حوزه مفاخر كشور داشته‌اند و دارند، فضا را به نحوي فراهم كرده بود كه از موقعيت كاري انجمن استفاده بهتري بشود، اما از جهتي تفاوت كار اجرايي در زمانه ما موجب شده بود كه در برخي از زمينه‌ها انجمن آن‌طور كه بايد و شايد نتوانست بروز پيدا كند.

مگر انجمن در سابق طبق اساسنامه پيش نمي‌رفت؟

ببينيد! در اساسنامه ما پرداختن به همايش‌هايي بين‌المللي در سطح جهان بسيار مورد توجه است كه بايد انجمن در آنها حضوري جدي داشته باشد. يا ارتباط خوب با ايرانياني كه در فضاي خارج از كشور كارهاي فرهنگي انجام مي‌دهند يكي ديگر از مواردي است كه تا به حال انجام نشده است.

ترجمه آثار به زبان‌هاي روز دنيا است و نشر فرهنگ ايراني ـ اسلامي در سطح جهان هم جزو اساسنامه است. اينها كارهايي بوده كه وصف متفاوت اجرايي داشته است و با وجودي كه آقاي دكتر محقق يك شخصيت تراز اول علمي و در عين حال در فضاي مديريتي هم تاثيرگذار بوده، اما نياز بود كه يك خون تازه و كمك كاري كه شناخت بهتري نسبت به كارهاي اجرايي داشته باشد و نسبتا ارتباطاتي هم در اين زمينه‌ها داشته به ايشان كمك كند.

و شما به مجموعه اضافه شديد؟

ما آمديم در انجمن كه كمك كنيم به آقاي دكتر محقق كه نكاتي را كه ايشان به عنوان رئيس هيات مديره مي‌فرمايند اجرايي‌تر كنيم و بندهاي اساسنامه را بتوانيم تحقق ببخشيم. اساسنامه‌اي كه از سال 1366 تا به حال بندهايي از آن اجرا شده و البته بندهايي هم اجرا نشده باقي‌مانده است.

يعني حضور شما به نوعي قوي‌تر شدن بازوي اجرايي انجمن است؟

دقيقا. ما نمي‌خواهيم هويت تازه‌اي را به انجمن بدهيم چون جايگاه دكتر محقق آنچنان است كه «حق همين است سخنداني و زيبايي را». او هويت كامل به انجمن داده و ما بايد كمي كارها را اجرايي‌تر كنيم، ارتباطمان را با نخبگان بيشتر كنيم، فضاسازي‌هاي فرهنگي و بين‌المللي‌مان را وسيع‌تر كنيم و از اين بابت بتوانيم ان‌شاءالله تاثيرگذاري بيشتري براي انجمن در سطح كشور و در فضاي بين‌المللي تبيين كنيم.

پس نگاه شما به اين موضوعات به عنوان رئيس انجمن چه مي‌شود؟

طبيعي است كه نگاه بنده ناظر است به فضايي كه دكتر احمدي‌نژاد در نگاه فرهنگي كشور تعريف كرده است، نگاه من مترتب است بر همت مضاعف و كار مضاعف كه رهبر معظم انقلاب فرمودند. نگاه بنده مترتب است به ارتباطاتي كه در نسل جديد و جوان دانشگاهي به‌وجود آمده و مي‌تواند تعامل خيلي خوبي با نخبگان پيشين و گذشته برقرار كند و در عين حال من برنامه‌هاي خود را در حد خيلي ابتدايي اعلام كرده‌ام.

مثل چي؟

مثل افتتاح باشگاه مفاخر راه‌اندازي خبرگزاري مفاخر. ترجمه آثار به صورت مرتب به زبان‌هاي مختلف دنيا. در عين حال راه‌اندازي نمايندگي‌هايمان در هر استان كه با كمك مديران استاني ارشاد عملي خواهد شد.

در عين حال به اين فكر هستيم كه يك بودجه عمراني را از مقام محترم وزارت يا با همكاري وزارتخانه‌هاي ديگر و يا سازمان ميراث فرهنگي تهيه كنيم كه بسياري از مكان‌هايي كه به نام مفاخر ما است، مقابر آنها، زادگاه‌هايشان، فضاهاي خاطره‌انگيزشان در آنجاست، ما در بازسازي آن مكان‌ها اشتراك داشته باشيم. اين كاري است كه تا به حالا بخصوص در اين يك دهه به آن معنا صورت نپذيرفته است.

به نظر مي‌رسد ارتباط شما با رسانه‌ها هم خوب باشد. اين از تصميم شما به راه‌اندازي خبرگزاري مفاخر هم مشخص است.

سعي كرديم كه اين‌طور باشد. ببينيد! ما از كساني مثل «توشي‌هيكو ايزوتسو» (زبان‌شناس، قرآن‌پژوه، اسلام‌شناس و فيلسوف ژاپني) در انجمن مفاخر، فيلم سخنراني داريم كه همين حالا خيلي از كساني كه در حوزه سنت‌گرايي فعاليت مي‌كنند، دوست دارند ببينند كه اصلا قيافه اين آقاي ايزوتسو چگونه بوده!؟ يك آرشيو بسيار خوبي در انجمن داريم كه اينجا دارد خاك مي‌خورد. بايد اين آرشيو را بازيابي و احيا كنيم كه البته برنامه‌هايي هم براي اين كار داريم.

برنامه‌هاي شما براي مصادره مفاخر فرهنگي چيست؟ موردي كه فارغ از مذهب و مسلك براي همه ايراني‌ها در همه جاي دنيا هستند، حساسيت برانگيز است.

بهتر است كه ما هميشه در اين زمينه‌ها پيشقدم باشيم و پيشتر از اين‌كه ديگران به شخصيت‌هاي ما عطف توجه كنند و آنها را مصادره كنند ما زمينه‌هايي را فراهم كنيم كه امكان مصادره براي آنها به وجود نيايد.

شما نگاه كنيد همين حالا در مورد مقبره شمس تبريزي قيل و قال بسياري وجود دارد كه آيا مقبره او در خوي هست يا نيست.اين قيل و قال‌ها وقتي به پا شد كه ما احساس كرديم در خارج از كشور نهادهاي مختلفي مي‌خواهند شمس تبريزي را هم از آن خودشان بكنند.

شمس تبريزي شخصيت خاصي در حوزه تأثيرگذاري بر انديشه مولوي است و از او پر اهميت‌تر هم وجود دارد. اي بسا بتوان پيشتر و بيشتر از قبل با يك برنامه‌ريزي كه شايد بخشي از اين برنامه‌ريزي در انجمن آثار و مفاخر ايران صورت بگيرد، زمينه‌هايي را به وجود آورد كه ما سال به سال براي اين‌كه شخصيت‌هاي خودمان را به جهان بشناسانيم كارهاي جديدتري انجام بدهيم.

اين موارد كه بديهي و البته مهم است اما برنامه شما در انجمن در اين بحث چيست؟

همان‌ بندي كه عرض كردم در اساسنامه وجود دارد و ما مي‌توانيم در آن موثر باشيم يعني پرداختن به يك فضاي بين‌المللي. يعني همين مفاخري كه ما داريم را مي‌توانيم پررنگ‌تر كنيم به اين معنا كه مي‌توانيم فضاي وسيع‌تري براي تبليغات آنها فراهم كنيم، آثار آنها را ترجمه كنيم، به انديشه‌هاي آنها در تقابل يا مواجهه يا تعامل با دنياي جديد بپردازيم و پرداخت ما به شخصيت آنها متفاوت از گذشته باشد.

حرف جديدي كه امروزه انديشمندان و مفاخر ما مي‌توانند براي دنيا داشته باشند، همه اينها مي‌تواند موثر باشد. يك بخشي از اين بر عهده ما است و بخش‌هاي ديگرش بر عهده نهادهاي ديگري است.

مثل كدام نهاد؟

سازمان ميراث فرهنگي و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي (به عنوان نهاد اصلي)‌ بسيار موثر هستند. ما مي‌توانيم يك اهرم اجرايي باشيم.

قصد داريم با تشكيل يك شوراي عالي مشورتي در انجمن (كه اهداف اوليه‌اش با مقام وزارت روشن شده است) به اموري از اين دست حتما عطف توجه داشته باشيم.

پاسخ شما هم مثل سوال من كلي بود. اگر موافقيد به صورت جزئي‌تر به فعاليت‌هاي انجمن بپردازيم مثلا نحوه همكاري شما با نهادهاي خارج از كشور چگونه است؟

نهاد ايرانيان خارج از كشور، يكي از مهم‌ترين نهادهايي است كه ما بايد براي همكاري با آن تلاش جدي انجام بدهيم. سازمان ميراث فرهنگي، اكو و يونسكو فضاهايي است كه انجمن بايد يك تعامل مداوم با آنها برقرار كند و زمينه‌سازي‌هاي خيلي جدي برايشان داشته باشد.

در نظر بگيريد در فضاي صداوسيما نمايندگي‌هاي ما در اقصي نقاط جهان مي‌توانند در بخشي از كاري كه ما انجام مي‌دهيم به ما كمك كنند. بخصوص در فضاي رسانه‌اي كه البته همان‌طور كه گفته شد در پي راه‌اندازي خبرگزاري مفاخر هم هستيم. اما فضاي پيش‌رو از جهت ظرفيت‌هاي بسيار زيادي كه در كشور هم به لحاظ داخلي و هم به لحاظ بين‌المللي وجود دارد فضاي بسيار مباركي است.

به اضافه اين‌كه شعار فرهنگي بودن نگاه و منظر و رهيافت دولت در اين دوره مي‌تواند در كارهاي ما در حوزه‌هاي مختلف فرهنگي داخلي و خارجي مزيد بر علت شود.

اين شعار تا چه حد مي‌تواند اجرايي باشد؟

به نظر من اين شعار الان هم اجرايي است. يعني مشخصا رئيس‌جمهور در سفرهاي مختلفشان اين فضا و اين موقعيت را فراهم مي‌كنند. در عين حال ما مصوبه‌اي را هم توسط هيات امنا در محضر معاون اول رئيس جمهور در فروردين ماه داشته‌ايم كه نسبت به سفرهاي استاني هم انجمن مفاخر ورود پيدا كند. به اين صورت كه اگر اين زمينه فراهم بشود ما در سفرهاي استاني هم بتوانيم شركت كنيم و بتوانيم در همين 18 سفر باقي‌مانده با مديران كل ارشاد در رابطه با فضاي موجود و زمينه‌هاي پرداختن به مفاخر ارتباط خوبي به‌وجود بياوريم. ارتباطاتي كه به نتيجه نزديك‌تري برسد، يعني در بوروكراسي اداري گير نكند. با گفتگوهايي كه با وزارت داشته‌ايم ان‌شاءالله اجرايي خواهد شد.

معرفي هر شهر به نام يكي از مفاخر هم از برنامه‌هايي بود كه شما بر آن تاكيد زيادي داشتيد.

اين هم يكي از طرح‌هايي است كه البته بسيار گسترده است و در عين حال هماهنگي جدي با نمايندگان رهبر معظم انقلاب در هر استاني را مي‌طلبد، فضاسازي‌هاي جدي را با استاندارهاي محترم مي‌طلبد، هماهنگي خاصي را با مديران ارشاد و مديران سازمان تبليغات اسلامي مي‌طلبد اما زمينه‌اي است كه در ذهن ما وجود دارد.

دقيقا اين طرح چيست؟

هر شهر از شهرهاي ايران را به نام مفخري از مفاخر بزرگ فرهنگي نامگذاري كنيم تا نسل جوان ما بداند كه شهرهاي مختلف (كه ممكن است از مراكز استان هم نباشد) در تاريخ چه شخصيت‌هايي بوده‌اند و در آنجا نفس كشيدند و چه شخصيت‌هايي قابليت اين را دارند كه نام بزرگوارشان بر اين شهر نهاده شوند.

خب اين‌كه خيلي كلي است.مثلا معيار شما براي انتخاب آن شخص براي يك شهر چيست؟

بحث معيارهاي انتخاب اين شخصيت‌ها خيلي زود است.ما تنها يك ايده را مطرح كرديم. اين فعلا يك ايده است كه ابتدا بايد مقام وزارت آن را تاييد كنند تا ما در مورد آن در هيات مديره بحث كنيم و بعد در شوراي عالي مشورتي روي آن به نتيجه برسيم.

ايده‌آل شما در اين طرح چيست؟

اين‌كه در شهرهاي مختلف تلاش ما مترتب بر يك شخصيت نباشد، بلكه تلاش كنيم كه مجموعه‌اي از شخصيت‌ها را كه امكان پرداختن يا بازشناسي آنها براي نسل جوان و هويت بخشي‌شان وجود دارد در يك حد مشخصي براي هر شهري مطرح كنيم.

تلاش مي‌كنيم اسم‌هاي مختلفي را در كنار هم بياوريم كه علما، ابرار، اخيار، انديشمندان، فيلسوفان و شعرا و هنرمندان به نحو خيلي خوبي در كنار هم قرار گرفته باشند.

يكي از برنامه‌هاي ديگر شما كه به آن هم اشاره كرديد راه‌اندازي خبرگزاري انجمن مفاخر است. از آنجايي كه انجمن هميشه فاصله تعريف شده‌اي با دولت داشته يعني نه كاملا دولتي بوده و نه از كمك‌هاي دولت بي‌بهره بوده، حالا خبر راه‌اندازي انجمن به نوعي اين سوال را پيش مي‌آورد كه شما با اين كار مي‌خواهيد وارد مناسبات اجتماعي ـ سياسي بشويد؛ چيزي كه بسياري از علاقه‌مندان به اين انجمن شايد چندان علاقه‌اي به آن نداشته باشند.

اين فرض، فرض نادرستي است كه ما اصلا نبايد در حوزه‌هاي اجتماعي و سياسي نظر بدهيم، به خاطر اين‌كه مفاخر فرهنگي كشور جزو نخبگان كشور هستند. شما اگر در سطح كشور از نخبگان نظرات صائب اجتماعي ـ فرهنگي و سياسي آنها را جويا نشويد، پس بايد از چه كساني جويا بشويد.

اين فرض را قبول ندارم كه از نخبگان منظر سياسي و فرهنگي نجوييم و در پي آن منظر‌ها نباشيم، اما قالب وجه نگاه ما در خبرگزاري مفاخر حتما نگاه فرهنگي خواهد بود.

فرض شما چيست؟!

فرض اوليه‌اي كه براي خبرگزاري مفاخر تعريف مي‌كنيم، پرداختن به حوزه فرهنگ و انديشه بسيار پويا و پاياي ايراني و اسلامي در همه حوزه‌هاست. يعني دقيقا اينجا منظرمان، منظر سياسي و اجتماعي نخواهد بود اما اگر جايي احساس كرديم كه نخبگان كشور پيرامون يك تصميم بسيار مهم و مبارك مقام رياست جمهوري يا منويات رهبر معظم انقلاب يا سياست‌هاي ارزنده رياست جمهوري نگاه بسيار جدي و خوبي دارند و در نشر و نشو آن نگاه يا پرداختن به جزئيات آن منويات مي‌توانند موثر فايده قرار بگيرند چرا ما به آن نپردازيم؟ حتما به آن مي‌پردازيم. اما فرض ما در راه‌اندازي خبرگزاري مفاخر، فرض فرهنگي است.

يعني اين خبرگزاري صرفا به عنوان ويترين انجمن محسوب نمي‌شود؟

خير. يادمان باشد كه اينجا انجمن آثار و مفاخر «فرهنگي» است.

يكي از برنامه‌هاي ثابت انجمن تا به حال برگزاري نشست‌ها بوده است.تغييري در نحوه برگزاري و جزئيات آن داده شده يا به همان روال سابق انجام مي‌شود؟

نشست‌هاي انجمن با يك هماهنگي بيشتر با نهادهاي مختلف تداوم پيدا مي‌كند. البته سعي مي‌كنيم اين نشست‌ها را در ميان شخصيت‌هاي بيشتر و در حوزه‌هاي مختلف و گسترده‌تري برگزار كنيم.

يعني حتما ما نشست‌ها را خواهيم داشت و حتي برخي از اين نشست‌ها آنقدر پويا و فعال خواهد بود كه شايد در محل انجمن مفاخر نتوانيم آن را برگزار و آن را در سالن‌هاي ديگري برگزار كنيم.

مثلا اگر نظر من را بخواهيد بنا داريم به شخصيت ارجمند دكتر محقق در يك مراسم بزرگداشتي بپردازيم. دكتر حداد عادل و دكتر علي‌اكبر ولايتي نيز مي‌توانند شخصيت‌هاي ديگري باشند.

در نظر داريم به بسياري از هنرمنداني را كه در قيد حيات هستند نظير استاد فرشچيان عطف توجه داشته باشيم. مثلا در ذهنمان است به يكي از شخصيت‌هاي تاثيرگذار فلسفي‌مان يعني آسيد رضي شيرازي بپردازيم. پرداختن به جايگاه و پايگاه مهم و ارجمند آيت‌الله مجتهدي در تهران و تاثيرگذاري كه ايشان در حوزه طلاب داشتند هم يكي ديگر از برنامه‌هاي انجمن است.

قصد داريم با هماهنگي و استفاده از نظرات مختلف رئيس محترم قوه قضاييه و رئيس محترم قوه‌مقننه به شخصيت ارجمند و كم‌نظير آيت‌الله ميرزا هاشم‌آملي بپردازيم. اينها جزو برنامه‌هايي است كه به صورت نوشتاري مدنظر قرار داده‌ايم، طبيعي است كه بايد با هماهنگي وزارت ارشاد، زمينه‌سازي هيات مديره و تصميم‌هاي شوراي عالي مشورتي همراه بشود تا ان‌شاءالله بتوانيم اين كار را قوام‌مند پيگيري كنيم.

بنده الان در شرايطي قرار گرفته‌ام كه بايد براي انجمن يك فضاي جديد تشكيلاتي را تعريف كنم.

شما كه فرموديد ماهيت انجمن تغيير نمي‌كند؟

اين فضاي جديد تشكيلاتي از اين بابت است كه بسياري از فعاليت‌هايي كه مي‌خواهيم انجام بدهيم در قالب چارت تشكيلاتي است كه در انجمن وجود داشته است.

چارتي كه به آن اشاره كرديد همان سرفصل‌هاي اهداف شما در انجمن است؟

بله. ما در ابتداي كار هستيم و بنده زياد قصد سخن پردازي بدون عمل را ندارم، پس در مقام عمل پله‌پله حركت مي‌كنيم و سعي مي‌كنيم در مقام سخن هم در همان تراز پيش برويم. اما نكته‌اي را كه به عنوان نكته مهم و البته پاياني عرض كنم اين است كه اميدواريم انجمن آثار و مفاخر فرهنگي با زحمت بسيار زيادي كه دكتر محقق در طول دهه گذشته كشيده و زمينه‌هاي بسيار مهياي پيش‌رو، بتواند بسيار جدي‌تر از گذشته در حوزه فرهنگ كشور بروز و ظهور داشته باشد. اين نكته‌اي است كه همه ما در انجمن مدنظر داريم و مي‌خواهيم به اين سمت حركت كنيم تا همان سوال ابتدايي شما تغيير ماهيت بدهد و يك زمينه ديگري براي پرداختن به سال‌هاي بهتر و جدي‌تر فراهم بشود.

ميثم اسماعيلي / گروه فرهنگ و هنر