کد خبر : 670994932175780782 تاریخ : سه شنبه 21 تیر 1390 00:02
گفت‌وگو با محمد حقگو، مدير ارکستر سمفونيک رودکي ارکستر سمفونيک با طعم ايراني سال گذشته در راستای گسترش فعالیت‌های موسیقایی بنیاد رودکی،راه اندازی ارکستری سمفونیک به همین نام و با مدیریت محمد حقگو کلید زده شد که پس از 8 ماه کار تحقیقاتی و عضوگیری و انجام 2 ماه تمرین، تیرماه امسال در اجرایی با خوانندگی حمیدرضا نوربخش رونمایی شد.این ارکستر که با هدف توجه به موسیقی سنتی، ردیف دستگاهی نواحی ایران شکل گرفته است تا پایان سال، اجراهایی را با دیگر خوانندگان برگزار خواهد کرد. گفت‌وگوی ما با محمد حقگو درباره روند و اهداف راه اندازی این گروه بزرگ ارکسترال است.

ارکستر سمفونیک رودکی بر چه اساسی شکل گرفت؟

سال گذشته اتاق فکری در بنیاد فرهنگی ـ هنری رودکی تاسیس شد که یکی از مباحث آن، ضعف اجرایی موسیقی کشور و نیز بی‌توجهی مخاطبان به آثار ایرانی بود. بر این اساس قرار شد ارکستر سمفونیکی با هدف توجه به آثار آهنگسازان کشور شکل بگیرد که هم موسیقیدانان ایرانی به سوی آن کشیده شوند و هم گوش مردم با آثاری که برگرفته از موسیقی ایرانی است و البته شکل و ساختار سمفونیک دارد، آشنا شود. به دنبال این تصمیم، اولین جرقه‌های تشکیل ارکستری که علاوه بر برآوردن این نیاز بتواند خارج از کشور نیز اجراهایی برای معرفی و نشان دادن جایگاه موسیقی ایرانی داشته باشد، زده شد. بعد از آن ارکستر رودکی با جذب 59 نوازنده ایرانی تشکیل گردید.

این نوازنده‌ها چگونه انتخاب شدند؟

به عقیده من در بنیاد رودکی کار بزرگی شکل گرفت، چرا که از بین 59 نوازنده ایرانی که طی آزمون هم‌اکنون در ارکستر ساز می‌زنند، ما تنها یک نوازنده مشترک از ارکستر سمفونیک تهران داشتیم که آن هم بنا به تقاضای خودش به ما پیوست. البته در اولین اجرای خود از حضور 3 نوازنده ارکستر سمفونیک صدا و سیما نیز بهره بردیم.

با این حساب، پایین‌ترین میانگین سنی را در بین ارکسترهای فعال در کشور دارید.

به نظر من در کشوری که 4 دانشکده موسیقی دارد و سالانه فارغ‌التحصیلان زیادی را به جامعه تحویل می‌دهد باید ارکسترهایی را نیز برای اشتغال آنها در نظر بگیرد که تاکنون چنین اتفاقی نیفتاده است. در حال حاضر متاسفانه بسیاری از نوازندگان ما یا خانه نشین هستند یا به عنوان معلم جذب آموزشگاه‌های خصوصی شده‌اند و هیچ فرصتی برای ابراز وجود پیدا نمی‌کنند.

یکی از مشکلات کنونی ارکسترهای کشور ما، بحث رهبران دائم و مهمان است. ارکستر رودکی در این زمینه چه اقداماتی انجام خواهد داد؟ آیا رهبر دائم خواهد داشت یا قصد دارد خارج از کشور رهبر مهمان دعوت کند؟

رهبری، تخصصی‌ترین بخش هر ارکستر به شمار می‌آید که متاسفانه در ایران جایگاهی معکوس پیدا کرده است. بسیاری از دوستان و جوانان علاقه مند فکر می‌کنند رهبری یعنی این‌که یک چوب در دست بگیرند و جلوی ارکستر تکان دهند. در این میان علاقه کمتری به آموزش این مبحث به‌صورت دانشگاهی وجود دارد که به عقیده من مقصر اصلی مسوولان موسیقی کشور هستند که باید جلوی این معضل را بگیرند. ما در حال حاضر جوانانی داریم که بسیار پرشور و پر حرارت ارکستری را با بودجه خودشان روی صحنه می‌آورند. فقط برای این که جلوی ارکستر بایستند و رهبری کنند. اما اگر آن بودجه را صرف تحصیل خودشان نمایند، من مطمئن هستم به مراتب پیشرفت بیشتری خواهند داشت.در خصوص رهبر دائم نیز باید بگویم براساس اساسنامه ارکستر سمفونیک رودکی ما نمی‌توانیم رهبر ثابت داشته باشیم. رهبران ما ‌باید مهمان باشند که باعث پیشرفت ارکستر شوند. در واقع می‌خواهیم این ارکستر با سلیقه یک نفر شکل نگیرد. به همین دلیل من تصورم این است که ما از هر دو نوع رهبر ایرانی و خارجی مهمان استفاده خواهیم کرد.

شما در کنار تربیت نوازندگان، آموزش رهبری ارکستر هم خواهید داشت؟

این مساله خیلی تخصصی‌تر و بزرگ‌تر از آن است که یک ارکستر بتواند بنیانگذار تأسیس چنین مبحثی باشد. اما به‌واسطه ارتباطاتی که ما با کنسرواتوار اکراین و ارمنستان داریم می‌توانیم دوستان علاقه‌مند به رهبری ارکستر را به این مکان‌ها معرفی کنیم.

من معتقدم تا چند سال دیگر، موسیقی کشورمان دیگر رهبر ارکستر غیر آکادمیک و آموزش ندیده را نپذیرد، بنابراین آنانی که علاقه‌مند به رهبری ارکستر هستند، بهتر است از هم اکنون به فکر تحصیل در این رشته باشند.

ارکستر رودکی به گفته شما برای اجرای آثار ایرانی و توجه به موسیقی نواحی ایران تشکیل شده است. این توجه به موسیقی نواحی به چه شیوه خواهد بود؟

حقگو: موسیقی نواحی به تنهایی آنقدر شاخصه‌های متنوع دارد که می‌تواند دستمایه انواع آثار کلاسیک، رمانتیک و ایرانی قرار گیرد. آن چیزی که مشخصا ما از موسیقی نواحی می‌بینیم آن است که وقتی برای یک ارکستر سمفونیک تنظیم می‌شود بسیار جذاب از کار درمی‌آید

موسیقی ایران به دو شاخه موسیقی سنتی که به نوعی از عمر کمتر وموسیقی نواحی که از تنوع و عمر بیشتری برخوردار است، تقسیم می‌شود. موسیقی نواحی به تنهایی آنقدر شاخصه‌های متنوع دارد که می‌تواند دستمایه انواع آثار کلاسیک، رمانتیک و ایرانی قرار گیرد. آن چیزی که مشخصا ما از موسیقی نواحی می‌بینیم آن است که وقتی برای یک ارکستر سمفونیک تنظیم می‌شود، بسیار جذاب از کار درمی‌آید که مخاطب خارجی را هم به خود جلب می‌کند. هم‌اکنون بسیاری از مخاطبان داخلی و خارجی منتظر یک بارقه نو و طعم جدید هستند که این هدف را موسیقی نواحی ایران می‌تواند تامین کند. بر این اساس ما بیشتر از آن که هدفمان موسیقی دستگاهی و ردیفی باشد، موسیقی نواحی است.

در اولین اجرای ارکستر، شاهد حضور حمیدرضا نوربخش به عنوان یک خواننده چهره کنار نوازندگان جوان و نوپا بودیم. آیا این حضور بیشتر به خاطر مطرح شدن ارکستر به‌واسطه اسم خواننده یا فروش بهتر بود؟

شخص خاصی برای ارکستر رودکی به عنوان خواننده پیش‌بینی نشده و خواننده همانند ساز در این مجموعه دیده شده است. در اولین اجرای ارکستر نیز آقای نوربخش به واسطه روحیه‌ای که در حمایت از جوانان دارد، علاقه‌مند بود کمکی داشته باشند که این ارکستر بتواند کارش را بهتر انجام دهد.

درست است که ارکستر هنوز به درآمدزایی نرسیده و توسط بنیاد رودکی حمایت می‌شود اما امیدوارم این اتفاق نیفتد که برای فروش بیشتر بلیت، خواننده مطرح را برای اجراهایمان انتخاب کنیم.

خواننده هر اجرای ارکستر رودکی بر چه اساسی انتخاب می‌شود؟

ما قصد داریم از حضور خواننده تمرینی که تاکنون در ارکسترها مرسوم نبوده، بهره ببریم، چرا که بسیاری از خوانندگان جوان آرزو دارند تمریناتی را کنار یک ارکستر سمفونیک انجام دهند. بر این اساس با وجود این که ممکن است خواننده‌ای را برای اجرای اصلی در نظر داشته باشیم، در تمرینات از افراد تازه کار استفاده کنیم.

هم‌اکنون چندین ارکستر در کشور فعال هستند که دارای نوازندگان مشترکند. به طور کلی لزوم شکل‌گیری ارکسترهای جدید با وجود نوازندگان مشترک چیست؟ آیا این مساله به دلیل صرف بودجه کمتر، آن هم به خاطر قراردادی بودن نوازنده‌ها با مرکز موسیقی ارشاد است یا ما در کل کشور به قدری نوازنده نداریم که جذب ارکسترها شوند؟

یکی از مواردی که باعث شد ما نوازنده‌های مشترک با ارکستر سمفونیک یا ملی پیدا نکنیم، قانونی بود که مسوول وقت دفتر موسیقی ارشاد برای ما تعیین کرد و این خود عاملی شد که ما 55 چهره کاملا جدید را به کار بگیریم.

من فکر می‌کنم برعکس آن چیزی که از نوازنده مشترک چهره بدی ارائه می‌شود، بودن نوازنده در ارکسترهای مختلف، هم به تکنیک نوازنده و هم درآمدزایی او کمک می‌کند.

با توجه به این‌که ارکستر ملی و سمفونیک از یک ناحیه مدیریت می‌شوند، امکان برنامه‌ریزی برای آنها وجود دارد که ناهماهنگی بین اجراها و تمریناتشان ایجاد نشود. ولی واقعیت این است که نوازنده را باید به حدی تأمین کرد که به ارکستر دیگری نیاز نداشته باشد مگر به لحاظ تکنیکی.

گویا ارکستر شما پذیرای تعدادی نوازنده مقیم شهرستان‌ها نیز هست.

بله، ما برای اولین بار توانستیم از نوازندگان شهرستانی در ارکستر استفاده کنیم. برنامه کار آنان به شکلی است که در شهرستان محل اقامت تمرین می‌کنند و هر چند وقت یکبار به تهران می‌آیند و کنار دیگران می‌نوازند.

انتخاب آثار و آهنگ‌ها چگونه است؟

در زمینه آهنگسازی نیز بارها اعلام کرده‌ام ما از همه آهنگسازانی که نگاهی ویژه به موسیقی ایران داشته باشند و قطعاتی را برای این ارکستر بنویسند، استقبال خواهیم کرد.

وجود چند ارکستر کنار هم از جمله ملی، سمفونیک، رودکی، فیلارمونیک و... در تهران،چه تاثیری می‌تواند در روند موسیقی کشور داشته باشد؟

به نظر باید به آینده این ارکستر‌ها نگاه کرد. بسیاری از ارکستر‌ها فقط یک نام هستند و از یک تعداد اعضای مشترک برای یک هدف و برنامه خاص شکل می‌گیرند که این قبیل ارکسترها مقطعی‌اند. معتقدم ارکستر قبل از این‌که در مورد نام یا نوازندگانش تصمیم بگیرد، باید ابتدا برای خودش هدف تعیین کند و به آن پایبند باشند.تعیین و پایبندی به هدف باعث تنوع در ارکسترها و نیز ارائه برنامه‌های مختلفی می‌شود و موجب خواهد شد تمام فضاهای خالی موسیقی کشور پر شود.

امیرسعید بورنگ ‌/‌ جام‌جم